جزوات تایپ شده اقتصاد و فرهنگ
جناب استاد اسفنديار استاد جوادی دانشگاه آزاد اسلامی استاد جوادی سراسری کریمی دانشگاه پیام نور استاد شفیع رفت رامیان کارشناسی ارشد افشاری
ً ؟ :
= = : :
× – = : :
: ً : — –ً
:
– = – = – = – = ً – = – = :تورمی شدید , رشد درآمد بیش از رشد قیمت ها باشد, سطح زندگی کاهش نمی یابد. با این حال تورم به دلیل آثار و نتایجی که در جامعه بر جای می گذارد , یک مشکل حاد تلقی می شود.
تورم بر جنبه های مختلف زندگی اثر گذار می باشد که به برخی از آن ها اشاره می کنیم:
1-اثر تورم بر توزیع درآمد : تورم با افزایش جزوه اقتصاد و فرهنگ حقیقی در بعضی خانواده ها و کاهش آن در برخی دیگر, موجب توزیع مجدد درآمد می شود. بنابراین نمی توان درمورد اثر مثبت یا منفی تورم بر میزان درآمد همه ی افراد یک جامعه , نظر قطعی داد. تا کنون
رابطه ی مستقیمی بین نرخ تورم و ضریب جینی که توزیع درآمد را اندازه گیری می کنددرهیچ دوره ودرهیچ کشوری یافت نشده است اثر تورم بر توزیع درآمد به این بستگی دارد که منشاء تورم چیست؟ اندازه ی آن چقدر است؟ مثلاً اگر علت تورم کمک های دولت به مردم محروم , آزاد سازی قیمت برخی محصولات ویا کارهای عمرانی زیربنایی کشور باشد, شاید این تورم باعث بهبود وضعیت فقرا شود . به طور کلی می توان گفت که تورم , وضعیت کسانی را که درآمد های ثابت دارند, بدتر می کند .زیرا درآمد حقیقی آنها کاهش می یابد. یا اگر افزایش درآمد کمتر از افزایش قیمت ها باشد , وضعیت افراد بدتر می شود. همچنین می توان گفت که اگر ارزش اسمی دارایی های افراد , کمتر از نرخ تورم افزایش یابد, افراد وضعیت بدتری پیدا می کنند . کسانی که در دوران تورم , وام با نرخ بهره ثابت دریافت کرده اند , از تورم نفع می برند و کسانی که قرض داده اند , تورم به آنها لطمه خواهد زد.
2-اثر تورم بر تولید : معمولاً گفته می شود که اگرتورم ملایم باشد به تولید کمک می کند. زیرا انجام هزینه ها زودتر از درآمد ها می باشد. بنابراین در دوران تورم هزینه ها کمتر از درآمدها بالا می رود. اگر تورم شدید باشد , به علت اینکه افراد به دلیل عدم امنیت اقتصادی , به سرمایه گذاری های بلند مدت روی نمی آورند و به کارهای زود بازده می پردازند, تورم به تولید لطمه می زند و باعث عدم کارآیی منابع اقتصادی می گردد.
3-آثار حقوقی, سیاسی و روانی تورم : در دوران تورم به علت افزایش قیمت ها , اکثر افراد به تعهدات خود پای بند نیستند . اگر تورم شدید و دائمی شود , نشانه ی ضعف حکومت ها تلقی می گردد و ممکن است به شورش های اجتماعی و سیاسی منجر شود. هم چنین دردوران تورم حتی کسانی که از تورم سود می برند نیز نگرانند , زیرا فکر می کنند ممکن است نتوانند وضعیت خود را حفظ کنند .
بنابراین در تورم , نگرانی و حالت عدم تعادل روانی و امنیت اقتصادی برای همه ی مردم پیش می آید که از آثار منفی تورم است.
تورم در ایران
تورم در اکثر موارد پدیده مخرب اقتصادی است که موجب بسیاری از مشکلات و نابسامانی ها از جمله : نابرابری و شکاف طبقاتی ,توزیع ناعادلانه درآمد و ثروت , عدم برخورداری رفاه طبقات محروم جامعه و نظایر آن می شود . اقتصاد ایران نیز به دلیل ضعف ساختاری و هم چنین اتکای بیش از حد به نفت و تک محصولی بودن , همواره از پدیده ی تورم رنج می برد. حتی در شرایطی که قیمت نفت افزایش یافت, به دلیل عدم استفاده بهینه و درست از درآمدهای نفتی , موجب کاهش تورم و افزایش سطح رفاه طبقات پایین جامعه در حد انتظار نشده است. علت اساسی عدم استفاده مناسب از درآمدهای نفتی این است که دولت ها به طور معمول این درآمدها را در بخش هایی هزینه نمودند که منجر به افزایش تولید نشد. یا این که انحراف اعتبارات از بخش مولد به بخش های غیر مولد و دلالی و واسطه گری اتفاق افتاد و نیز تبدیل درآمدهای نفتی ) که به صورت دلار می باشد( به ریال , موجب افزایش حجم پول و افزایش تقاضای کل شد و با ثابت بودن نرخ رشد تولید و عرضه , در نهایت منجر به تورم شد .
اقتصاد و فرهنگ
تورم در ایران که از دهه 1350 هجری شمسی , دو رقمی شد, همواره تاکنون به غیر از سال های 1364 و 1369 , همواره دو رقمی بوده است . در پایان برنامه 5 ساله چهارم توسعه یعنی در سال 1388 طبق برنامه می بایستی نرخ تورم به زیر 10 درصد می رسید ولی به حدود 35 درصد رسید! اوج تورم در سال 1374 , 4/49 درصد بود که به دنبال سیاست های تعدیل اقتصادی به وقوع پیوست.
به جدول نرخ تورم در ایران که در ذیل خواهد آمد , توجه نمایید. لازم به توضیح است که شاخص بهای قیمت کالاها و خدمات مصرفی در ایران , معیار سنجش تغییرات قیمت تعداد اقلام ثابت و معینی از کالاها و خدمات است که توسط خانوارهای شهرنشین به مصرف می رسد. در صد تغییر سالانه این شاخص , نرخ تورم نامیده می شود . تعداد اقلام مشمول شاخص در هر سال پایه با سال پایه جدید متفاوت است .مثلا از 310 قلم کالا و خدمات منتخب در سال پایه 1376 به 359 قلم کالا و خدمت در سال پایه جدید 1383 افزایش یافته است . در ضمن اهمیت نسبی هر قلم مصرفی خانوار, در سال پایه که نسبت هزینه هر قلم به کل هزینه خانوار می باشد, به عنوان وزن اقلام در نظر گرفته می شود .
به نظر اقتصاد دانان , وجود تورم پایدار و مستمر دو رقمی , نشانه و علامت جزوه اقتصاد و فرهنگ جدی در اقتصاد است و باید درمان شود. در غیر اینصورت با افزایش نابرابری درآمد و ثروت , باعث بروز بسیاری از مسائل اقتصادی و حتی مشکلات اجتماعی دیگر می شود .
البته تورم در ایران یک تورم همراه با رکود است و یعنی ضمن این که بیکاری وجود دارد , تورم هم وجود دارد! حتی برای مبارزه با بیکاری , بارها پول به عرصه ی اقتصاد تزریق شد, که نه تنها باعث ایجاد اشتغال و افزایش تولید در حد مطلوب نشد, بلکه سبب افزایش تورم نیزشد.در واقع تورم با رکود یا همان تورم رکودی , بدترین شکل در اقتصاد است که باید با اتخاذ سیاست های مناسب پولی و مالی و تغییرات مناسب ساختار اقتصادی دولت و توانمندسازی بخش های خصوصی و تعاونی و ایجاد بستر مناسب , زمینه افزایش تولید را فراهم آورد که با اجرای درست سیاست های کلی اصل 44 قانون اساسی در راستای برنامه چشم انداز 20 ساله کشور ,امید است زمینه لازم برای افزایش تولید و بهره وری در اقتصاد فراهم آید.
دلایل تورم در ایران تقریبا همه علل ایجاد تورم را دارا می باشد . یعنی تورم عارضی ) به سبب بروز جنگ تحمیلی ,که آثارش در اقتصاد تا مدت ها باقی ماند( , تورم ناشی از افزایش تقاضا ) افزایش جمعیت , تفزایش رشد بیش از حد نقدینگی و حجم پول که منجر به افزایش تقاضا می شود( , تورم ساختاری ) ضعف تولید, فقدان برنامه ریزی موثر راهبردی , ضعف تکنولوژی و به روز نبودن ماشین آلات و تجهیزات و…(, تورم بخشی ) افزایش قیمت برخی از فرآورده ها و کالاهای دولتی جزوه اقتصاد و فرهنگ حامل های انرژی و…( , تورم ناشی از فشار هزینه ) افزایش قیمت مواد اولیه , افزایش دستمزد و حقوق ها و…( , تورم روانی ) انتظارات مردم از این که قیمت ها در آینده افزایش می یابدو…( , از جمله علل تورم در ایران می باشند.
بیکاری
جمعیت هر کشور به دو دسته ی فعال و غیر فعال تقسیم می شود:
1-جمعیت غیرفعال کسانی هستند که یا نمی توانند یا نمی خواهند که کار کنند. مانند بچه ها , افراد مسن یا از کار افتاده , ناتوانان ذهنی , محصلین , ثروتمندان , زنان خانه دار و ………. که به هر علتی -= =:
– – – – ًً )( ًً !:
؟ !؟ ! ًً ًً جوامع مختلف و برای زمان های مختلف , متفاوت است . نرخ طبیعی بیکاری باعث پویایی اقتصاد جوامع و ایجاد شغلهای جدید یا بهبود وضعیت شغلی های قدیمی می شود.
انواع بیکاری:
از یک دیدگاه میتوان بیکاری را به دودسته ی بیکاری ارادی و بیکاری غیر ارادی تقسیم کرد:
الف- بیکاری غیر ارادی زمانی است که شخص حاضر به هر نوع کار با هر شرایطی باشد , اما نتواند کاری بیابد. مثلاً اگرتنها نان آور یک خانواده نتواند هیچ نوع کاری بیابد در عین اینکه حاضر به قبول هر کاری و با هر شرایطی هست , این شخص دچار بیکاری غیر ارادی است.
ب-اما اگر کسی به دنبال یافتن شغلی با شرایط ویژه ای باشد و از قبول کار یا شغل های خالی موجود , به دلیل نداشتن ویژگی های مورد نظرش , خودداری کند , این شخص دچار بیکاری ارادی است . مثًلاً کسی که به دلیل پایین بودن دستمزد شغلی , آن را قبول نمی کند , یا شخصی که کاری را بخاطر هماهنگ نبودن با نوع تخصصش , رد می کند , دچار بیکاری ارادی است.
از دیدگاهی دیگر اقتصاد دانان سه نوع بیکاری را مطرح کرده اند که هرکدام از این سه نوع بیکاری , از نظر ارادی یا غیر ارادی بودن دارای تفاوت هایی هستند . این سه نوع بیکاری عبارتند از:
1-بیکاری اصطکاکی یا طبیعی یا برخوردی : در هر مقطعی از زمان تعدادی از نیروی کار به طور موقتی بیکار هستند ولی برای آن ها شغل وجود دارد. مانند افراد تازه فارغ التحصیل که به دنبال یافتن شغل هستند یا کسانی که در مرحله ی تعویض شغل یا یافتن شغل دلخواه به سر می برند. به این تعداد بیکاران , بیکاران طبیعی یا اصطکاکی می گویند.
اندازه ی این نوع بیکاری چه از نظر تعداد بیکاران ویا مدت بیکاری بستگی به سن, جنسیت , حرفه و ترکیب نژادی داشته وسرعت تغییر روال اقتصادی نیز در طول زمان این نوع بیکاری تاثیر دارد. بیکاری برخوردی , درسطح فردی به هزینه و منافع حاصل از تغییر شغل بستگی دارد. در حقیقت این نوع بیکاری نسبت به انواع دیگر بیکاری , ارتباط کمتری با اقتصاد و سیاستگزاران اقتصادی دارد, بههرحال گسترش آن در کشورهایی با شرایط مناسب و مطلوب نیز اجتناب ناپذیر است. این نوع بیکاری را می توان با جزوه اقتصاد و فرهنگ اطلاعات فرصت های شغلی به حداقل ممکن کاهش داد.
2-بیکاری ادواری یا سیکلی یا تجاری : بیکاری ادواری برخلاف بیکاری برخوردی , برای شخص بیکار منافعی در بر ندارد.این نوع بیکاری ناشی از سیکل های ادوار تجاری است و در شرایط رکوداقتصادی بروز می کند. اقتصاددانان عقیده دارند که اوضاع اقتصادی هر جامعه ای در بلند مدت دارای یک سیکل چرخشی است که به آن سیکل یا دور تجاری می گویند که از رکود تارونق اقتصادی و در دوران های تاریخی تکرار می گردد. آنان همچنین دریافته اند که در بلند مدت , اگرچه روند تولید ملی رو به افزایش است , ولی در حین این افزایش , نوساناتی نیز دارد که به آن دور یا سیکی تجاری می گویند . یک دور یا سیکل تجاری , الگوی حرکت های افزایشی – کاهشی , در سطح فعالیت حقیقی تجاری است . دور تجاری شامل مراحل ذیل است:
1(کسادی 2( بحران 3( بهبود 4( رونق
بیکاری است. بحران )پایین ترین نقطه یک دور تجاری( وقتی اتفاق می افتد که شاخص های در حال کاهش به کمترین حد خود برسندو این به معنی وجود حداکثر بیکاری , و حداقل تولید کل است . بهبود اوضاع جزوه نظام اقتصادی ایران ًً ً -: ً ً
فهرست مطالب