سوالات قرائت و روخوانی قرآن
«سكون» یعنى «حركت نداشتن». علامت سكون ) ــــــ ( بالاى حرف قرار مى گیرد. به ِ ِ ِ ِ ِ : )()(
==ُْ==د أرْسلَ =أرســلَ =أرس لَ أنعمتَ = أَ نــعمــتَ =أنعم َ َُ =ُ =ُ
) (
) ّ( ; «» «» ِ ِ ِ ِ ِ ِ ; :
َّ :َ . ِّ : ِ . ُّ :ُ . : ْ ّ) (
ِ ِ ) ُ ( ) ( ; ً: ::َ:::ّ* ً)( )( )( )( )( )( : ; : ; : َ. ; : َ.
«» :
)= ( ً:
: َ . :: ِ : ِ .
:
– : – – : – – ٌ- – : )- ( : – – – – : : – – – – : : ً – ً – ً
– : : ْ :ْ. ِ:ِ. ِّ :ِّ. ُ :ُ.
) (
«ِ » : ) ( ; ً:
ْ :ْ. :ِ. ِّ :ِّْ. ُ :ُ.
* )( ; : ًُ)ْ ُ( : ِ ُْ.
ُ )ْ ُ( : ِ ُ.
ٌ َ )ُْ َ( : ِِ َ.
)ِ( ِ ; ِ َ. ِ ;ِ َ.
(( )َّ ِْ ْ( ، )َ ( ، )َِّ ُْْ(.
)–( )–( – ” «» «» )( : ُ ِ َ َ َ
– ” :
ُ ُ َ)َ(-َ َ َ)َ(-ِ
)ِْ(-ِ)ِ ، ِ(-ُْ )(.
– ” «» «» «» )( : )ِ (-)(-)ِّ ُْ(
: «» «» «». «» ً)( : )( : : ) (
:
« » « » :
« » :
– «» «» : – – َُ – – « » : ُ = ُ ُ = ُ ّ = ّ
ِ )(
«» ِ ً«ُ = ِ » : «ُ = ». ّ )ُ = ( )( «» ) ( ) ِ ِ ( ) ُ ( : )( «ِ » ِ )( ِ )( ِ ِ ) ِ ِ ( ) ( ; ِ ) ُ ( ) ( ; ً:
ِ :ِ : ِِ:ُ ::ُ ::
ّ)( ; ِ ، «» ; ِ ، ُ
، «» ; ِ ُْ، ُِ ُ ، ُ ، ُ «» ; ِ َ ، ِّ ِ ِ ِ وقف)وقف به معنى «درنگ كردن و توقف نمودن» است.( مى گویند.
اقسام وقف
وقف داراى سه گونه است: 1. وقفِ بدون تغییر 2. وقفِ اسكان 3. وقفِ ابدال
1 . وقفِ بدون تغییر
اگر در آخر كلمه اى حرف ساكن ) ـــــ ( و یا حرف مدى )ا ـ ى ُـ و( باشد، در هنگام وقف هیچ دگرگونى و تغییرى در آن حرف پدید نمى آید، و به همان صورت كه هست خوانده مى شود; به این ترتیب:
عبدتمْ در حال وقف نیز خوانده مى شود:عبدتمْ . مالها در حال وقف نیز خوانده مى شود:مالها .
عبادى در حال وقف نیز خوانده مى شود:عبادى . رابطوا در حال وقف نیز خوانده مى شود:رابطوا .
2 . وقفِ اسكان
الف. اسكان یعنى «ساكن كردن». اگر حرف آخر كلمه اى داراى حركت كوتـاه ) ـــــ ، ـــــ ، ـــــ ( باشد، در هنگام وقف، ساكن ) ـــــ ( مى شـود; به این ترتیب:
خلقَ در حال وقف خوانده مى شود: خلقْ . فِى العقددر حال وقف خوانده مى شود:فى اْلعقد . نستعینُ در حال وقف خوانده مى شود:
نستعینْ
3. وقفِ ابدال
الف. ابدال یعنى«تبدیل كردن».اگر حرف آخرِ كلمه اى تاء گرد ) ة ـ ـة ( باشد، در هنگام وقف، به هاء ساكن )ه ـ ـهْ( تبدیل مى شود; به این ترتیب:
صلـوة در حال وقف خوانده مى شود:صلـوه . فى الحطمةِ در حال وقف خوانده مى شود:فى الحطمهْ .
موقدة در حال وقف خوانده مى شود:موقده . واحدة در حال وقف خوانده مى شود:واحده .
لمزة در حال وقف خوانده مى شود: لمزه . مؤصََدة در حال وقف خوانده مى شود: مؤصده .
ب. اگر در آخر كلمه اى تنوین نصب ) ـــــ ( باشد، در هنگام وقف، تنوین حذف مى شود و به الف مدى تبدیل مى گردد; به این ترتیب:
أفواجادر حال وقف خوانده مى شود:أفواجا . سماء در حال وقف خوانده مى شود:سماءا .
هدى در حال وقف خوانده مى شود: هدا )هدى( . مسًَّمى در حال وقف خوانده مى شود: مسما )مسمى( [ میم باتشدید خوانده مى شود.
علامت هاى وقف
معمولًا موارد و جاهاى وقف را با نشانه هایى مشخص و معین مى كنند .
این نشانه ها را «علامت هاى وقف» مى نامند. برخى از این علامت ها چنین اند:
)م(: وقف لازم – وقف الزامي است ودر نمونه سوالات روخوانی قران وصل احتمال تغییر مفهوم جمله زیاد است.
)ط(: وقف مطلق – تأکید مي شود وقف کنید.چون موضوع مورد بحث تمام است.
)ج(: وقف جائز- هم مي توان وقف کرد وهم مي توان وصل نمود.
)ز(: وقف مجوز _ مانند وقف جائز است.البته وصل آن بهتر است.
)ص(: وقف مرخص _ به خاطر طولاني بودن جمله وکمبود نفس رخصت داده مي شود وقف کنید وسپس از کلمه بعد ابتدا نمائید.
)لا(: وقف ممنوع! _ نباید وقف کرد. اگر بطور اضطراري مجبور شدید وقف کنید حتماً برگردید ومجدداً وصل نمائید.
)قلي(: وقف بهتر از وصل است.
)صلي(: وصل از وقف بهتر است.
)… …(: وقف معانقة _ این دو مجموعه سه نقطه اگر بر روي دو کلمه نزدیک به هم قرار داده شود، به این معني که در صورت وقف بر هریک از آنه بر دیگري نمي توان وقف کرد.مثال:دربقره آیه2.
تجوید قرآن کریم
ترتیل قرآن و روشهاي سه گانه
ترتیل” تلاوت حروف وکلمات قرآن به صورت «صحیح» و«شمرده» وهمراه با«تدبر» درمعاني آیات.
ترتیل قرآن از لحاظ سرعت به سه روش صورت مي گیرد:
1- قرائت به روش تحقیق ))خواندن قرآن با سرعت کم و دقت زیاد(( این روش درامر آموزش قرائت استفاده نمود.«از این روش قرائت در مجالس ومحافل بکار مي رود».
2- قرآئت به روش تدویر ))خواندن قرآن با سرعت متوسط(( این روشي است که در میان مردم به روش ترتیل مشهور است.«تلاوت یک جزء از قرآن به این روش حدود یک ساعت به طول مي انجامد».
3- قرائت به روش تدحیر)حدر( ))تلاوت با سرعت زیاد(( این روش براي تلاوت هر چه بیشتر آیات قرآن وکسب ثواب افزون تر استفاده مي شود.«از این روش در نماز خوانده مي شود».
تجوید:عبارت است ازصحیح اداءکردن هرحرف ازنظرمخرج .صفات حروف واحکام آن حرف:ولهجه عرب سه کلید اساسی دارد-1-تلفظ حرکات.مانند فتحه وکسره وضمه وسکون-3- تلفظ حروف عرب3-قواعد تفخیم)صدای پرحجم(وترقیق )کم حجم( درلهجه عرب بین صداهای کوتاه وکشیده فقط تفاوت )کمی(وجوددارداماتفاوت )کیفی( ندارد:مانند : برزوا- بارزون
تلفظ 11 حرف ویژه
در بین 28 حرف زبان عربي فقط 11 حرف از آنها تلفظ شان با زبان فارسي متفاوت است.
این حروف دهگانه عبارتند: «ث _ ح _ ذ _ ص _ ض _ ط _ ظ _ ع _ غ _ و».
حرف «ث» : این حرف را باید به اصطلاح )نوک زباني( ونازک وکم حجم تلفظ کرد )مانند کودکي که نوک زباني صحبت مي کند( یعني در حالي که نوک زبان با دندان هاي جلو در آرواره بالا تماس دارد هوا را بیرون دمیم)فشار نوک زبان بر دندان ها زیاد نباشد.(
حرف )ث( بدون این که صداي «صوت»از آن شنیده شود تلفظ مي گردد.
مثال: ثوابَ _ ثقلتْ _ ثلاثُ _ ثلُثُ _ ثابِتٌ _ مثوبةً _ ثبوراً _ جاثیةً _ ثلاثونَ _ یثْبتُ .
حرف «ح» : حرف )حاء( با گرفتگي خاصي در حلق ایجاد مي شود.مانند کسي که بخواهد مثلًا پوست تخمه اي را که در حلق گیر کرده با فشار هوا خارج کند.
مثال: الحمد _ محبةً _ حاجزاً _ ح سناً _ حنفاء _ یحولُ _ دحوراً _ حبَالهم _ الریاحْ )در وقف(.
حرف «ذ» : حرف )ذال( عیناً مانند حرف )ثاء( از تماس نوک زبان ودندان هاي بالا وبا صداي نازک و)کم حجم( تلفظ مي گردد)مهم(.)فشار نوک زبان بر دندان ها زیاد نباشد(.
مثال: ذهبَ _ تذرُ _ ن بَذَ _ نذرِ _ الذنوبَ _ ذوقوا _ اذلةً _ اذْکروا _ ذي قوةٍ _ یومئذْ )در وقف(.
حرف «ص» : حرف )صاد( مانند)س( تلفظ مي شود” فقط به همراه آن صدا پر حجم ودرشت مي گردد )سین مفَخم(.براي این کار گلو را پرحجم کنید.به اصطلاح عامیانه باد درگلو بیندازید.
تأکید مي شود که هنگام تلفظ )ص( نباید صداي سوت شدید شنیده شود.
مثال: صدقَ _ صلحَ _ قصصَ _ صورةٍ _ الصلحُ _ اصراً _ نصوحاً _ یفْصلُ _ محیصْ )در وقف(.
حرف «ض» : حرف )ضاد( از تماس کناره زبان با دندان هاي آسیاي بالا )از هر طرف که مقدور باشد( وبا صداي پرحجم ودرشت تلفظ مي شود .
مثال: ضربَ _ ضعفٍ _ وضعها _ مغضوبِ _ ضعفاء _ ضامرً _ یستضعفُ _ مریضْ )در وقف (.
حرف «ط» : حرف )طاء( مانند حرف )ت( تلفظ مي شود با این تفاوت که صداي آن درشت وپرحجم مي باشد )تاء مفخم(. حرف )ط( قوي ترین حرف زبان عرب مي باشد.
مثال: طیبةً _ طبقاً _ للطاغینَ _ یطهرنَ _ یطوفُ _ طفلًا _ صراطي _ طُوبي _ محیطْ )در وقف(.
حرف «ظ» : این حرف دقیقاً مانند حرف )ذ( از تماس نوک زبان وسر دندان هاي جلو آرواره بالا ایجاد مي شود ” با این تفاوت که صدا در حرف )ظاء( درشت وپرحجم مي گردد )ذال مفخم(.
با دقت کرد که هوا با فشار زیاد در مخرج دمیده نشود.
مثال: ظلمَ _ اعظمَ _ ظلماتٍ _ الظنونا _ اظنُّ _ توعظونَ _ یظهرَ _ ظََهرَ _ غلیظْ )در وقف(.
حرف «ع» : این حرف از میان حلق وبه صورت نرم تلفظ مي شود وگویي صدا )کش( مي آید )البته این به معناي افراط در ندمي حرف نیست(. حرف )ع( مفخم وپرحجم اداء نشود.
مثال: علمَ _ معلَّ مٌ _ العالمینَ _ معایشَ _ تعدوا _ عتلٍّ _ ماعونَ _ یعْرفونَ _ السمیعْ )در وقف(.
حرف «غ» : حرف )غین( از همان محل تلفظ حرف )خاء( یعني از ناحیه حلق تلفظ شده ولي صداي آن نرم وکشیده ودنباله دار است وحالت خراش وخشونت حرف )خاء( راندارد. صداي )غ( را مي توانیم هنگامي که مقداري آب در گلو )غرغره( مي کنیم،بشنویم. صداي )غ( باید درشت وچرحجم باشد.
مثال: غیرِ _ غضبٌ _ اَْلغرورَ _ الغافرینَ _ یغلَّ _ غصةٍ _ یغوصونَ _ یغنهمُ _ غیرباغْ )در وقف(.
حرف «و» : براي تلفظ )واو( نباید مثل صداي فارسي آن دندان هاي بالا با لب پایین مماس گردد : بلکه در اداء این حرف لب ها به حالت )غنچه( درمي آید وصداي )و( از میان دولب خارج مي شود.
باید دقت کرد که حرف واو کم حجم و نازک اداء شود.
مثال: وردَ _ الوقودِ _ لووا _ وجوه _ ووري _ مورودُ _ اوَوا وَ نصروا _ بلوناهمْ )در وقف(.
صفات حروف
تعریف صفت: عبارت است از کیفیت تولد وخروج حرف از مخرج آن:
اقسام صفات: دودسته تقسیم می شوند1- صفات اصلی :صفاتی هستند که داری صفت )ضد(خود نیزمی باشند:
2- صفات فرعی صفاتی هستند که فاقد)ضد(خودمی
باشند:تعدادصفات اصلی 11 عدداست که درواقع ازپنج زوج متضاد تشکیل شده است:
اسامی صفات اصلی:
1- جهر .درلغت به معنای آشکاربودن آمده استکدرتجوید عبارت است از وجود صوت حاصل ازارتعاش تارهای صوتی درخلال تلفظ حرف وحروف مهجوره عبارتنداز ا-ب-
قرائت و روخوانی قرآن
2-همس ضدجهراست درلغت به معنای مخفی بودن-صدای آهسته آمده است .ودرتجوید عبارت است ازبی بهره بودن حرف ازصورت مجهوره دراثرعدم ارتعاش تارهای صوتی:حروف مهموسه:11عددبوده وعبارتند از ت-ث-ح-خ- س- ش- ص-ف- ک-ه-»
3-شدت:درلغت به معنای قوت امده است ودراصطلاح تجویدی عبارت است از انسداد کامل صوت درمخرج حرف:مانند )ب-ت- ج- د- ط- ق- ک(
1- رخوه: درلغت به معننی سستی ودراصطلاح تجویدی عبارت است از جریان کامل صوت درمخرج حرف:مانند ث-ح-خ- ذ-ز-س- ش- ص- ض-:
3- استعلاء: بروزن استفال وبه معنای برتی است» ودر اصطلاح تجوید )بالا امدن ریشه زبان به سوي کام بالا در خلال تلفظ حرف.(
در اثر این صفت حرف حالت پرحجم و درشتي به خود مي گیرد که به این حالت )تفخیم( مي گویند.
حروف استعلاء باید با صداي پرحجم ودرشت تلفظ شوند
حروف استعلاء هفت حرفند: «ص _ ض _ ط _ ظ _ خ _ غ _ ق» چهار حرف اول از سه حرف باقي مانده درشت تر وقوي ترند.
صفت استفال «پائین آمدن _ پست شدن»
ودر اصطلاح تجوید )پائین آمدن ریشه زبان و دور شدن آن از کام بالا.(
در اثر این صفت حروف به حالت )ترقیق( یعني با صداي نازک وکم حجم تلفظ مي شود.
بغیر از حروف استعلاء ، بقیه حروف داراي صفت استفال هستند.باید دقت کرد که درشتي حروف استعلاء در کلمات بر تلفظ حروف استفال )(
-: :—-»
– : :»
– :
– : »- – – – – –
: ::
– : )()—(- : «» «» :)(
)( «ُ » )( -)( -: : )َ ْ ْ ّْ( : )َ ْ ُ ْ(
: )ُْ ْ ّْ( :
)ًَ ْ ّْ(
: )َ ّْ(.
– «»: «» )(. )() .–َِِ ِ- ْ ، –َِ ِِ- (.
: )ٍ ُ ً ٍْ َ ٌ(.
– : ::– –
– « »: – -: :)(»
– : -–» :)(»
:
«» : : )( .
«» )( «»: : )( .
«» «» «»
«» «» )( «» = َ َّ ُ ُ َِ= ِِ ِ الله _ یجدِ الله _ علیهِ الله _ عِنْدِ الله _ قلُِ الله .
در سایر کلمات )غیر از الله( حرف لام بدون استثنا «ترقیق» مي شود)مهم(.
تفخیم و ترقیق حرف «ر»
اگر حرف «راء» حرکت داشته باشد نیازي به توجه به حروف ماقبل ومابعد آن نیست.
اگر «راء» ساکن بود به ما قبل آن نگاه مي کنیم اگر ما قبل آن هم ساکن بود باز به ماقبل ساکن نگاه مي کنیم که حرکت دارد واز آن کمک مي گیریم.
موارد «تفخیم» راء:
1- راء مفتوح و مضموم. رحمنُ _ رحماء _ نردُّ _ رزقَ _ اروحُ.
2- راء ساکنه ماقبل، مفتوح ومضموم. یرضي _ القرانُ _ ارسلَ _ دسُرْ _ فاهجرْ.
3- راء ساکنه ماقبل، ساکن ماقبل، مفتوح ومضموم. عشرْ _ خسرْ
_ وَالفجرْ _ والعصرْ.
1- راء ساکنه ماقبل، الف و واو مدي )این مورد را مي توان جزء مورد سوم دانست اما جهت سهولت فراگیري(. نارْ _ نورْ 3- راء ساکنه ماقبل، همزه وصل )اگر چه حرکت ماقبل راء ،کسره باشد(. ربِّ ارجعونِ _ آرجعونِ _ انِ آرتبتمْ.
6- راء ساکنه مابعد،حرف استعلاء )به شرطي که در یک کلمه باشنداگر چه حرکت ماقبل، کسره باشد( فرقةٍ _ مرصاداً
موارد «ترقیق» راء:
1- راء مکسور. رجالٌ _ ارنا _ نذرِ _ لَا تْدرکهُ _ وآستغفرِ الله.
2- راء ساکنه ماقبل، مکسور. فرعونُ _ مریةٍ _ یغفرلکمْ _ یومٌ عسِرْ.
3- راء ساکنه ماقبل، ساکن ماقبل، مکسور. السحرْ _ الذکرْ _ لذي ح جْرْ _ بهِ آلسحرْ.
1- راء ساکنه ماقبل، یاء مدي. قدیرْ _ یسیرْ _ خبیرْ _ نذیرْ.
3- راء ساکنه ماقبل، یاء ساکنه )اگر چه ماقبل آن حرف مفتوح باشد( خیرْ _ غیرْ _ السیْرْ _ بآلخَیرْ.
باب ادغام
«ادغام» در لغت یعني «ادخال _ داخل نمودن». در تجوید عبارتست: )حذف حرف ساکن ومشدد نمودن حرف بعدي(
مثال: قلْ لهمْ _ خوانده مي شود _ قلهمْ ، قد تبینَ _ خوانده مي شود _ قتبینَ
حرف ساکن حذف شده را «مدغم» )ادغام شده( وحرف بعدي را که مشدد مي شود «مدغمٌ فیه».
موارد ادغام در روایت حفص از عاصم
1- هر حرفي که ساکن باشد در مثل خودش ادغام مي شود مانند:
قد دخلوا ،
2- بْ ___در م مانند : آرکبْ معنا _خوانده مي شود_ آرکمعناَ
اما میم ساکنه در باء ادغام نمي شود.
3- )ت _ د _ ط( هر کدام ساکن باشد ودیگري بعد آن واقع شود ادغام صورت مي گیرد
مانند: اثقلتْ دعوا الله _ ودتْ طائفة _ قد تبینَ _ بسطتَ.
1- )ث _ ذ _ ظ( هر کدام ساکن باشد ودیگري بعد آن واقع شود ادغام صورت مي گیرد.
مانند: یلهثْ ذلکَ _ اذْ ظلموا
3- قْ ___در ک مانند: المْ نخلقکمْ.
6- لْ ___در ر مانند: قلْ ربي
7- نْ ___در یرملون حروف یرملون)ي _ ر _ م _ ل _ و _ ن( در غیر موارد فوق به روایت)حفص از عاصم( ادغامي صورت نمي گیرد.
ادغام دو نوع است: 1- صغیر .هرگاه حرف مدغم ساکن باشد
ادغام را صغیر نامند مانند قل لا – قد دخلوا 2- ادغام نمونه سوالات قرائت و روخوانی قرآن .اگرمدغم متحرک باشد به این ادغام کبیر گویند:مانند )تأمنَّا ( تأمروني(
احکام نون ساکنه وتنوین
نون ساکنه یا تنوین با توجه به حرفي که بعد آن قرار مي گیرد، احکام چهار گانه نون ساکنه وتنوین:
تنوین و نون ساکنه حکمش بدان ای هوشیار کز «»- «» : «».
)( : « »
: : َ ْ ْ ٌّ َ : ْ ْ َ ً َ ْ َ ٌ ٌَ : َ ْ َّ ٌ : َ ْ ٍّ ًَ : ُ ْ ٍ ٌ ٌ
– «» )– – – – – ( «» «» « » )( ) ( «» ّ)( )(
: } «» : ْ ْ ْ ً } «» : ْ ٍ ْ ُ ِ
}«» : ْ ْ ٍ } «» : ْ ٍ ْ ُ ٍ.
} «» : ْ ْ ْ َ ْ
} «» : ْ ُْ ْ ِ ًً- «» : «».
: ْ ِ ِْ ِ ، ٌ ٌ ُ ٌ ، ْ ْ ، ً َ َ«» )(.
– «» : «».
)()()( : : َْْ ْ ْ ً
َ : ِْ ٍ ْ ٍ ٌ ً
: َْ ٍَُّ
: ُ