سوالات متون اسلامی
دانشگاه پیام نور علمی کاربردی دانشگاه آزاد اسلامی کاردانی کارشناسی ارشد دانشگاه دولتی سراسری پایان ترم امتحانی میانترم آقای محسن قرائتی استاد اسحاقیان استاد میربهبهانی
( )؛ ( ) ؛
: ؛
؛
:
: ) ؛ ) ؛
) 
( ) 🙂 :
) :
:
.-؛
.-؛
.-؛
.-؛
-؛
.-؛ .-؛
-؛ .-؛ .-؛
: :
:
.؟ . ؟
: «» »« ّّّ:
()، ّّّ: ؟
؟ ؟
» « :
ّّ() :
ِّ ِ َِ» « : : ؛ ُُُ؛ ْ ّّ؛ ِ ّّّ:
؛
؛
؛
؛
5. مبتنی بر تفاوت حقیقت فی نفسه و حقیقت برای ما یا نومن و فنومن (مبنای کانت)؛
.6ر مبنای گرایش مفسّر محوری در هرمنوتیک و صامت بودن متن؛ .7 رویکرد تکافو و برابری ادله و عدم توان عقل نسبت به ترجیح یکی از ادیان؛
هر یک از توجیهات مذکور برای کثرت گرایی، دچار اشکالات و نقدهای متعددی است که در جای خود بحث شده است، ذکر همه مباحث به طول می انجامدامّا. به عقیده ما مسلمانان، مدارک روشن و خرد پذیری بر حقانیت اسلام وجود دارد که ادّعای همسانی همه ادیان و تکافو ادله را باطل می نماید. از جمله ادله مورد استناد به این موارد می توان اشاره کرد: خرد پذیری آموزه های اسلامی و سازگاری آن ها با هم، مستند بودن منابع و متون اسلام، عدم تحریف قرآن، اعجاز و مبارزه طلبی کتاب اسلام، جامعیت احکام و کارکردهای مثبت آن، خاتمیت و
تأخر دین اسلام و پذیرش ادیان آسمانی گذشته در درون خود و نسخ آن ها و گذشتن دوران حقانیت و نجات بخشی آن ها.
نکته ّّ
.؛ ؛ ّ][ که شما را از راه وی پراکنده می سازد، پیروی نکنید.5
æ هرکه جز اسلام، دینی ][ جوید، هرگز از وی پذیرفته نشود، و وی در آخرت از زیانکاران است.6
بگو: این است راه من، که من و هرکس (پیروی ام) کرد، با بینایی به سوی خدا دعوت می کنیمو. منزّه است خدا، و من از مشرکان نیستم.7 اذعان به این که راه حقیقی سعادت دین اسلام است، به معنای آن نیست که باید انسان های دیگر را وادار به تسلیم
شدن در برابر این حقیقت کنیماین. موضوع علاوه بر آن که اصولا ناممکن است ـ زیرا تسلیم شدنِ قهری هرگز نمی تواند رستگاری موعود را به ارمغان آورد ـ با تعالیم خود ادیان، و به ویژه دین اسلام، منافات دارد. »در دین هیچ اجباری نیست و راه از بیراهه به خوبی آشکار شده است8.« امام علی ـ علیه السلام ـ ، وقتی در دوران حکومتش، کسانی زینت و زیور زنی یهودی را از او به زور می گیرند بر
می آشوبد و می گوید اگر مسلمانی از غم این حادثه بمیرد، ملامت و نکوهشی بر او روا نیست. و هم اوست که به استاندار خود، مالک اشتر، فرمان می دهد تا بدون درنظر گرفتن دین مردمان با آنان به انصاف رفتار کند.
قرآن کریم به ما تذکر می دهد که اساس مدارا با پیروان ادیان دیگر نباید کسب رضایت ایشان باشد؛ زیرا این مسأله ما را به درآمدن در کیش و سلک آنان و در نهایت خروج از صراط مستقیم وامی دارد.بلکه9 اساس محبّت به دیگران و مدارا با آنان، باید برای کسب رضای خداوند باشد، که در این صورت نه فقط مداراگر از جرگه مسلمانان خارج نمی شود، که آن دیگری را هم به اسلام می گرایاند. آنها که در صراط مستقیم اسلام اند،10 هرگز نباید دیگران را به دیهتحقیر بنگرند؛ چرا که بسا در میان آنان، بندگانِ حق جویی باشند که به هر دلیلی از رسیدن به حق باز مانده اند؛ اما همین سعی و کوشش حق جویانه آنها، رحمت خداوند را شامل حال آنان خواهد کرد.
به طور خلاصه و جمع بندی در بحث پلورالیسم دینی می توان گفت:
5. سوره انعام، آیه .153
6. سوره آل عمران، آیه .85
7. سوره یوسف، آیه .108
8. سوره بقره، آیه .256
9. سوره بقره، آیه .256
10البته. روشن است که منظور از مسلمان بودن صرفاً داشتن عنوان مسلمانی نیست؛ بلکه التزام واقعی به آن است والاّ چه بسیار
مسلمانانِ اسمی که بیش از هرکس دیگری از صراط مستقیم دورند.
الف) در بخش حقانیت، حق یکی است و بر اساس ادله معتبر، از آن اسلام و مذهب تشیع است و حقانیت همه مذاهب و ادیان، عقلا قابل پذیرش نیست.
ب) در بخش نجات، کسانی که به خدا و دین حق ایمان پیدا کنند و عمل صالح انجام دهند، رستگار هستند و سایر افراد و غیر مسلمان ها در صورتی که شرایط و انگیزه تحقیق را به دلیل فقر فرهنگی و فکری نداشته اند یا در بررسی های خود به حقیقت کامل نائل نشده اند، و در عمل انسان های پاکی بوده اند و به مسلّمات احکام عقلی و اخلاقی پایبند بوده اند، مشمول رحمت الاهی می شوند و گرفتار عذاب نمی شوند، امّا کسانی که در پیدا کردن راه حق و عمل به خوبی ها کوتاهی کرده اند، مواخذه و کیفر خواهند شد.
ج) در بخش همزیستی و رفتار با دیگران هم اسلام مدافع مدارا و حسن رفتار با سایر انسان ها بلکه حیوانات، است و مادامی که افراد دیگر عناد و خصومت نورزند و در صدد جدال و خوف مومنان برنیایند، مورد لطف و مهربانی و حسن معاشرت قرار می گیرند.11
منابع برای مطالعه بیشتر:
1. مایکل پترسون و دیگران، عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی
2. محمد لگنهاوزن، اسلام و کثرت گرایی دینی، ترجمه نرجس جواندل
3. عبدالرسول بیات و دیگران، فرهنگ واژه ها
4. عبدالحسین خسرو پناه، کلام جدید، فصل مربوط
5. هادی صادقی، درآمدی بر کلام جدید
نمونه پرسش:
.1سه پرسش اصلی در باب پلورالیسم چیست؟ پاسخ اسلام در این باره چیست؟
.2 کدامیک از دانشمندان زیر بنیانگذار کثرت گرایی دینی معاصر است ؟
الف : مارتین لوتر ب : کارل بارت ج : ایمانوئل کانت د : جان هیک
.3 کدام گزینه جزو دیدگاههای مطرح در بحث پلورالیسم دینی نیست؟
الف) وحدت گرایی ب) ابطال گرایی ج) شمول گرایی د) انحصار گرایی
: ّ ( ) () :
.ّ: ّ: ّچالش جدی کشیده شد.
.2 تحریف و تفسیر غلط از مفاهیم و آموزه های دین
گاهی بین متون اصلی دین و باورها و ظواهر دینی تفاوت اساسی وجود دارد. در این هنگام ناسازگاری برداشت های برخی متدنیان با عقل و علم، به حساب تعارض علم و دین گذاشته می شود که باید از این مغالطه پرهیز کرد. تفسیر شجره ممنوعه به شجره معرفت از سوی برخی مسیحیان و جسمانین دانستن خدا نمونه ای از این اشتباه است.12
.3 هم ردیف دانستن خدا با علل طبیعی
اگر متدنیان خداوند را علّتی هم عرض با عدل طبیعی بدانند، در آن صورت هم به دنبال خدا در عالم طبیعت می گردند و هم با روشن شدن اسباب و علل طبیعی پدیده های مختلف مانند سیل، زلزله، صاعقه، بیماری و…. به تدریج عرصه بر خداوند تنگ خواهد شد. در این صورت گویا با پیشروی علم، دین و اعتقاد به خدا به حاشیه رانده می شود.
.4 در هم آمیختن مباحث فلسفی با دین
.12 مطهری، مسأله شناخت، ص26 ـ .28
اختلاط افکار برخی فلاسفه یونان ارسطو با الهیات مسیحی، موجب ضربه پذیری مسیحیت شد چرا که ابطال آن اندیشه های بشری، ردّ دین شمرده می شد. با جدا کردن حریم اصلی دین، از نظریات عالمان، از این آفت پیشگیری خواهد شد.13
.5 رفتار خشونت آمیز کلیسا با دانشمندان
تأسیس دادگاه تفتیش عقاید در قرن سیزدهم میلادی و اروپای قرون وسطی و بر بریت، موجب پیدا شدن تجارب بسیار تلخی در تاریخ مسیحیت شد که تعداد بسیاری از دانشمندان را به دچار زندان، شکنجه و مرگ کرد.
این رفتارهای ناپسند تفکراتی مانند تعارض علم و دین، افزایش مادی گرایی دین از دنیا را به دنبال آورد. عوامل ذکر شده و غیر اینها مانند عدم پایبندی متولیان دین نسبت به دین و اخلاق و دنیا زدگی عالمان دین یا پرداختن متشرّعان به امور غیر علمی و خرافی، همگی در دین گریزی، مادی گرایی و باور به ناسازگاری دین و علم مؤثر بوده و هستند.
دیدگاه های مختلف در باب رابطه علم و دین
درباره رابطه یا عدم رابطه میان علم و دین، یلسوفان و متکلمان دیده گاه های مختلف ارائه کرده اند:
.1 تمایز علم و دین
روش علمی، تنها راه ممکن برای آگاهی از عالم خارج نیست. بلکه علم و دین هر دو، راهی برای بیان واقعیات عالم هستند لکن هر کدام مستقلی دارند. طرفداران نظریه تمایز مبانی و راه های مختلفی برای بیان این نظریه دارند:
الف: تفاوت زبان علم و دین
در قرن بیستم، گرایشی در بین فیلسوفان پدید آمد که به فلسفه تحلیل زبانی معروف است. این گروه بر این باورند که ریشه بسیاری از اختلافات متفکران به بحث زبان های مختلف کارکردهای بر می جزوه فلسفه اسلامی . این عدّه عبارت است از: »در معنای یک گزارش کندو کاو نکن، ببین کار بردش چیست.«
بر این مبنا وقتی زبان علم را برای پیش بینی و کنترل واقعیات بدانیم و زبان دین را نیایش، توصیه و اعلام وفاداری به اصول اخلاقی دانستیم، فعالیت علم و دین در دو محور کاملا جداست که در نتیجه جایی تعارض باقی نمی ماند.
ب: ابزار انگاری علم و واقع نمایی دین
بر این مبنا، تئوری های علمی عبارتند از فرضیات، الگوها و مدل هایی که برای محاسبه و پیش بینی و توجه پدیده های عالم ارائه می شوند و حاکی از عالم خارج به نحو تامّ نیستند. این مبنا، امروزه دیدگاه رایج :
.: »() « : ّّ: ()
: ()
: ّ
فهرست مطالب