سوالات تاریخ فرهنگ و تمدن اسلام
زهرا اسلامی فرد دانشگاه آزاد علمی کاربردی دانشگاه پیام نور
مقدمه:
از حدود سال 610 میلادي، دین اسلام با دعوت پیامبر – : () ارسال ؛ ؛ – – : ) :
: ()، : »« : () ّّ ّّّّ: : ؛ () ) : :
: :
: : : ًً ؛ ِ
: ؛ ؛ : ؛ ().
: : : () ().
()
()
()
()(؛/)
: () :
) () ( )، : ) »« : : ()
جنگ و ستیز با کسانى که سلطه خلیفه، و اصولًًا حکومت واحد مرکزى را نمى پذیرفتند سراسر شبه جزیره را زیر فرمـانآورد. سپس به قصد گسترش آیین اسلام به شام و عراق لشکر فرستاد. ابوبکر در سـال سـیزدهم فـوت کـرد، امـاپیش از درگذشت عمربن خطاب را به خلافت برگزید.
خلافت عمر با آغاز فتوح در مصر و ایران و شام و افریقا هم زمان بود. هم زمان با قدرت گـرفتن اعـراب در پرتـودین اسلام، دولتهاى روم و ایران پس از نبردهاى طولانى و بى حاصل خسته و فرسوده شده بودند. بیزارى مردمان این کشورها از دولت خود استقبال آنان از لشکر اسلام را در پى داشت و در فاصله اى کمتـر از نـیم قـرن اسـلامدین غالب ایران و افریقا گشت. با آشنایى مسلمانان با باورها و آداب مردم این کشورها فضـاى اجتمـاعى مدینـهدستخوش تحول شد. از دیگرسو، سامان دهى امور سرزمینهاى فتح شده آگاهیها و تجربه هاى متعدد و گونـاگونىرا پیش روى مسلمانان گذاشت. از همین دوران است که اندك انـدك سـازمانهاى دیـوانى بـراى انتظـام ارکـانسیاسى به وجود آمد.
اگر چه در شیوه و سبک گسترش اسلام در دوره خلفا تاملاتی وجود دارد اما اصل گسترش پیامد منطقـی اسـلاممی باشد.
عوامل گسترش: کاستی هاي فکري، فرهنگی، اجتمـ اعی و … در کشـورهاي اطـراف از جملـه عوامـل بیرونـی وجهان شمولی و عدم مناسبت شبه جزیره براي رشد اسلام از جمله عوامل درونی این گسترش می باشد.
مرحله سوم: عصر آشنائی و اقتباس از نمونه سوالات تاریخ فرهنگ و تمدن اسلام تمدنی دیگر اقـوام و شـکل گیـري تمـدناسلامی(اوائل قرن2تا اوائل قرن4 ق)
ـ زمینه ها و عوامل مؤثر در شکل گیرى تمدن اسلامى
1. جایگاه علم و دانش در اسلام
تاریخ فرهنگ و تمدن اسلام
اگر آنچه در آیات و اخبار درباره فضیلت علم و دانش و معرفت آمده بدون هـیچ تفسـیر و توضـیحى کنـار هـمقرار دهیم، کتاب یا کتابهاى بزرگى به وجود خواهد آمد و اگـر ایـن انـدازه اولیـاى اسـلام بـر فضـیلت دانـش ودانش اندوزى تأکید نکرده بودند، هرگز تمدن اسلامى بدین پایه از عظمـت نمـى رسـید . اصـل کلمـه علـم، بجـزمشتقات آن، حدود هشتاد بار در قرآن کریم در مواضع مختلف به کار رفته است و اگرچه کلمه عقـل در قـرآننیامده، ترکیب »اولى الالباب« را که به معناى خردمندان است مى توان در قرآن یافـت . همچنـین، واژگـانى چـونحکمت، برهان، فکر و فقه بارها در قرآن به کار رفته اند. خداوند مؤمنان را از اینکه بر اساس تقلید کورکورانه به او ایمان آورند نهى فرموده و حتى در یکى از آیات (روم ،56) علم و ایمان را در کنـار هـم قـرار داده اسـت. در احادیث مأثور از اقوال حضرت رسول صلى اﷲ علیه و آله و ائمه اطهار علیهم السلام نیز موارد بسیارى در تجلیل از علم و فضیلت علما یافت مى شود. این تأکید پیامبر اسلام که دانش آموختن بر هر زن و مرد مسلمان واجـب وفریضه است، یا ساعتى اندیشیدن از عبادت یک ساله نیکوتر است، نمونه هایى از تأکید بر دانش اندوزى در اسلام است. در دوره حیات ائمه، به ویژه از دوره امام جعفر صادق علیه السلام کـه دانـش و دانـش آمـوزى رونـق تمـامداشت، آن حضرت یاران خویش را به دانش اندوزى تشویق مى فرمودند.
باید این نکته را نیز در نظر گرفت که دانش آموزى در اسلام شرایطى دارد؛ اسلام میـان علـم و اخـلاق فاصـله اى نمى بیند و همواره بر پیوستگى این دو تأکید ورزیده است. در اسلام، دانشمند صاحب مسئولیت است و دانشمند بى () ؛ ِ () ًُُُُ
فهرست مطالب