جزوه رنگی و تایپ شده ارزیابی اقتصادی پروژه ها
دکتر محمد حسین حسنی ص پیام نور آبادی دانشگاه پیام نور فن پیام نور سکی و دکتر نا پیام
:: ؟, ؟, ؟, ؟, )( : : — = 
= )( :
-= -= -= – = )( )( , )()( :
-)( )( – )( )( :
) ( ؟
) ( ) ( ) ( )(
؟ ؟,
: — – اسلامی.
الف-نظام اقتصادی سرمایه داری ) Capitalism system ( :
نظام اقتصادی سرمایه داری , طرفدار مالکیت خصوصی ابزار تولید بوده و سودجویی شخصی را انگیزه و راهنمای فعالیت اقتصادی می داند. به عقیده پیروان این مکتب, مکانیسم قیمت ها در بازار آزاد , تولید و مصرف را تنظیم و متعادل می کند. به همین دلیل , دخالت و برنامه ریزی دولت که اساس اقتصاد سوسیالیستی است را مردود دانسته و فعالیت های دولتی را در مواردی مجاز می دانند که سرمایه گذار خصوصی تمایلی به آن نشان ندهد)مثل امور عام المنفعه مانند ساخت پارک های عمومی(.
البته امروزه این گونه سیستم در عالم واقع وجود ندارد و نقش محوری دولت در اقتصاد در این گونه کشورها هم , اجتناب ناپذیر است . برای توضیح بیشتر , انواع نظام سرمایه داری را مطرح خواهیم کرد. نظام سرمایه داری را می توان به سرمایه داری خالص , سرمایه داری دولتی , و سرمایه داری قرن بیستم , تقسیم کرد که به اختصار راجع به هریک از آن ها توضیح مختصری داده می شود:
1-سرمایه داری خالص = این نوع سیستم سرمایه داری که گاهی به آن سرمایه داری سنتی نیز می گویند, تا قبل از جنگ جهانی اول)1914 م ( در کشورهای صنعتی غرب رواج داشت. در این سیستم قوانین اقتصادی حاکم بر واحد تولید خصوصی بدون دخالت دولت در فعالیت های اقتصادی مطرح می باشدو بر اساس اصل مکانیسم بازار , قیمت ها معین می گردند. از مشخصا این سیستم , به فردگرایی , پیشرفت مادی و ازادی سیاسی , می توان اشاره کرد. نقش حکومت در این نظام مثل نقش ژاندارم است که صرفا نگهبان زندگی و ثروت مردم می باشد.
2-سرمایه داری دولتی= این نوع سرمایه داری در حالیکه به مالکیت خصوصی احترام می گذارد, ولی قدرت را از آن گرفته و در اختیار دولت قرار می دهد. لذا یک دولت مقتدر در راس سیستم قرار می گیرد و به مالکین خصوصی در تصمیم گیری های مربوط به تولید و مصرف , دستور می دهد . این نوع سیستم سرمایه درای را باید در آلمان نازی جستجو کرد که هیتلر به عنوان دیکتاتور در راس, در کلیه تصمیم گیری های اقتصادی دخالت می کرد و برای اولین بار در سیستم سرمایه داری , حاکمیت را از مالکیت جدا نمود.
3- سرمایه داری قرن بیستم = این نوع سرمایه داری بعد از جنگ جهانی دوم به وجود آمد . مهمترین مشخصات سرمایه داری بعد ازجنگ کشورهای غربی شامل: 1-تعادل اقتصادی , سیاسی بین کشورهای سرمایه داری ,2- همکاری نزدیک بین موسسات تولیدی غولپیکر , دولت و سازمان های دولتی می باشد.
در واقع بعد از جنگ جهانی دوم , مهم ترین مشخصه ی اقتصاد سرمایه داری , یعنی عدم دخالت دولت در امور اقتصادی شکسته شد و دولت های غربی به منظور ایجاد رشد اقتصادی , ایجاد تثبیت اقتصادی , تقلیل نا امنی اقتصاد ی و کاهش نابرابری های اقتصادی ناشی از نابرابری در قدرت چانه زنی طبقات اجتماعی , روز به روز نقش فعال تری در امور اقتصادی بازی می کنند, به گونه ای که دربرخی از کشورهای سرمایه داری, سرمایه داران بخش خصوصی پذیرفته اند که دولت بعضی صنایع و واحدهای تولیدی را ملی کرده و برنامه جزوه ارزیابی اقتصادی پروژه ها اقتصادی در سطح کشور را اجرا کند . البته از دهه 1980 میلادی به بعد مجددا گرایش به سمت عدم دخالت دولت در اقتصاد معطوف شد.
ب- نظام اقتصادی سوسیالیستی ) Socialism system (
نظام اقتصادی سوسیالیستی ابزار را از انحصار فرد خارج دانسته و در مالکیت جامعه یا دولت, قرار داده و دولت به نمایندگی از طرف مردم, از زمین , آب ها , معادن , جنگل ها , کارخانه ها , کارگاهها و غیره , بهره برداری می کند .
دانلود رایگان خلاصه کتاب ارزیابی اقتصادی پروژه ها
ناگفته نماند که هم اکنون این گونه سیستم نیز در عالم واقع وجود ندارد و افراد به نحوی دارای مالکیت خصوصی بوده و آن شعار ساختن جامعه ی بی طبقه با دخالت و تصمیم گیری متمرکز دولت, دیگر اعتبار خود را از دست داده است و در عمل بعد از فروپاشی شوروی سابق, تئوری های این نظام چه به صورت نظری و چه به صورت عملی , با شدت بیش تری دچار تحول و دگرگونی های عمده شده اند , به نحوری که تقریبا می توان گفت ,که اصول آن هیچ شباهتی با اصول و نظام اولیه ی خود ندارد. بنابراین برای اطلاع بیش تر به چند نوع این نظام تحت عنوان , لیبرال سوسیالیسم , سوسیالیسم دولتی یا کمونیسم و سوسیالیسم دموکراتیک , به شرح زیر اشاره می شود:
1-لیبرال سوسیالیسم = از نظر مباحث آکادمیکی در سیستم لیبرال سوسیالیسم , کلیه ابزار تولید باید به مالکیت دولت در آید و برنامه ریزی باید دستوری و متمرکز باشد. امروزه چنین سیستمی در جهان وجود ندارد. آن چه تحت عنوان لیبرال سوسیالیسم در برخی از کشورها , از جمله بریتانیا , پیاده شده است, به این صورت می باشد که دولت به طور کلی با حفظ ابزارهای تشویقی در بخش خصوصی ,اقتصاد جامعه را از نظر تولید و مصرف به سمت سوسیالیسم شوق می دهد.
2- سوسیالیسم دولتی یا کمونیسم = این نوع سیستم اقتصادی در روسیه ی استالینی وجود داشت و کنترل ابزار تولید , توزیع و مصرف در اختیار دولت بود. امروزه چنین سیستمی را به طور خالص در هیچ یک از کشورهای جهان نمی توان یافت.
3-سوسیالیسم دموکراتیک= گفته می شود که این نوع سوسیالیسم را باید سوسیالیسم اواسط قرن بیستم یا سوسیالیسم معاصر نامید و گاهی از آن با عنوان دموکراسی اجتماعی هم تعبیر شده است. ارزش هایی که در این قبیل سوسیالیسم مورد تاکید فراوان هستند شامل , آزادی سیاسی و -) (
-:
***) ( :
)( )( تلخ شده است.
ناگفته نماند اصول اقتصاد اسلامی از صدر اسلام تا کنون همواره دارای اعتبار بوده و و جود خمس و زکات , عقود مختلف اقتصادی و منابع درآمدی حکایت از نقش فعال نظام اسلامی در فعالیت های اقتصادی دارد.
ویژگی نظام های اقتصادی
اگرچه در عالم واقع سرمایه داری محض و یا سوسیالیسم محض وجود ندارد و صرف نظر از طبقه بندی رایج نظام های اقتصادی و هم چنین تغییرانی که این نظام ها داشتند , بخواهیم این نظام ها را بدون توجه به نظام اقتصادی و هم چنین تغییراتی که این نظام ها داشتند , بخواهیم این نظام ها را بدون توجه به نظام اقتصادی مختلط , در سه دسته سرمایه داری , سوسیالیستی و اسلامی , طبقه بندی کنیم , بهطور خلاصه می توان ویژگی های این سه نظام را در پاسخ به شش سوال شامل : 1- مالکیت 2- ابتکارات فردی 3-فعالیت های جمعی
4- ابزار تشویق 5- تعیین دستمزد 6-تعیین قیمت کالا و خدمات , مشخص نمود که به طور مختصر در ذیل به آن ها اشاره می شود:
مالکیت : سیستم سرمایه داری , اصل مالکیت خصوصی ابزار تولید , سوسیالیسم , اصل مالکیت عمومی ابزار تولید و اسلام اصل خدا مالکی ابزار تولید را ملاک قرار داده و در چارچوب شرع و قانون , مالکیت عمومی و خصوصی را پذیرفته است.
ابتکارات فردی : سیستم سرمایه داری , شرکت افراد را در کلیه ی فعالیت های اقتصادی آزاد می داند و سیستم سوسیالیسم ابتکارات فردی را نمی پذیرد و در اقتصاد اسلامی , فرد در چارچوب ایدئولوژی توحیدی , در فعالیت های فردی دخالت می کند.
فعالیت های جمعی : سیستم سرمایه داری هرگاه صلاح بداند فعالیت های جمعی را مجاز می داند , در سیستم سوسیالیسم فعالیت های اقتصادی به طور کل جمعی انجام می شود و در نظام اقتصاد اسلامی , فعالیت های جمعی در چارچوب احکام و حکومت اسلامی قابل قبول می باشد.
ابزار تشویق : در سیستم سرمایه داری , کسب سود مهم ترین موتور محرکه می باشد .اما در سیستم سوسیالیسم افراد در چارچوب برنامه ی دستوری دولت , وظیفه ی خود را انجام می دهند و رفع نیاز محور اصلی است . در اقتصاد اسلامی موتور حرکت دهنده ی فعالیت های اقتصادی , اعتقاد و ایمان به خدا و معاد می باشد.
دستمزد) توزیع درآمدها(: در سیستم سرمایه داری , عرضه و تقاضا , تعیین کننده ی دستمزد بوده و در سیستم سوسیالیسم دولت دستمزد را تعیین می کند و در سیستم اقتصاد اسلامی هرکس به اندازه قدرتش کار می کند و به اندازه نیاز متعارف درآمد دارد.
تعیین قیمت کالا : در سیستم سرمایه داری , عرضه و تقاضا تعیین کننده ی قیمت کالا یا خدمات بوده , در سیستم سوسیالیسم دولت قیمت را تعیین می کند, اما در اقتصاد اسلامی دولت قیمت ها را با عدم اجحاف به طرفین تولید کننده و خریدار کنترل می کند.
نظام اقتصادی جمهوری اسلامی ایران
در اینجا برای تبیین بهتر نظام اقتصادی جمهوری اسلامی ایران , نگاهی به اصل چهل و چهارم قانون اساسی و نیز سیاست های کلی اصل
44 قانون اساسی می اندازیم.
*اصل 44 قانون اساسی : نظام اقتصادی جمهوری اسلامی ایران بر پایه سه بخش دولتی, تعاونی و خصوصی با برنامه ریزی منظم و صحیح , استوار است.
بخش دولتی , شامل کلیه صنایع بزرگ, صنایع مادر, بازرگانی خارجی, معادن بزرگ, بانکداری, بیمه , تامین نیرو, سدها و شبکه های بزرگ آبرسانی, رادیو و تلویزیون, چست و تلگراف و تلفن, هواپیمایی, کشتیرانی, راه و راه آهن و مانند اینها است که به صورت مالکیت عمومی و در اختیار :
“”
: “”
فهرست مطالب