جزوه تایپ شده پرورش گاو گوشتی و پرواربندی
محمود شماع محمد زرین دانشگاه پیام نور دکتر نورالله نیکخواه دانلودعلی زهری دانشگاه آزاد دکتر نورالله خیرخواه کارشناسی کاردانی ارشد
– :
)( )( ) ( – //- ؛ -)+= ( – -)-(-)-( /””””””،
“” “” )«”(
– – /- – )( – ؛ /
/- 
– – – – – خریدگوشت زنده از دامداران.
7- تعداد کم واحدهای پرواربندی گوساله در کشور.
8- گوساله قطع شیر، تا وزن 100 ، قیمت هر کیلو زنده دو برابر قیمت رایج زنده روز است. مثلا اگر قیمت زنده گوساله بالغ هر کیلو 11 هزار تومان است، قیمت تا 100 کیلو گرم هر گوساله کیلویی 21000 تمان و بیشتر از 100 کیلو گرم
، 11000 تومان محاسبه می شود. همین امر سبب شده که 100 کیلو گرم وزن اولیه دو برابر قیمت رایج باشد.
9- رقابتی نبودن کشتارگاهها. در هر استان معمولا یک کشتار گاه وجود داشته و آن هم متعلق به شهرداری هاست. همین امر سبب شده قصاب های مستقر در این کشتارگاهها خودسرانه از گوشت گوساله های ذبح شده مقادیری را بدون رضایت مالک بردارند. امکان تعویض کله و پاچه و جگر گوساله هم مکرر مشاهده شده است. لذا دامدران تمایل به ذبح در مکانی غیر از کشتارگاهها پیدا میکنند .
ضرورت دارد تعداد قابل توجهی کشتارگاههای کوچک و خصوصی و زیر نظر دامپزشکی کشور احداث گردد تا رویه کاملا رقابتی ایجاد گردد.
مقدمه:
مطالعه تغذیه نشخوارکنندگان نیازمند توجه اولیه جزوه پرورش گاو گوشتی و پرواربندی این مساله است که دامهای نشخوارکننده ) گاو- گوسفند و بز( به دلیل دارای بودن میکروارگانیسمهای سیستم گوارش ، نیازهایی غذایی متفاوتی از دام های تک معده ای ) طیور( دارند .
بنابر این به هنگام جیره نویسی دو نیاز را باید تامین کرد:
– نیاز خود دام به مواد مغذی ) انرژی- پروتئین ، ویتامین و مواد معدنی(
– احتیاجات ثانویه دام که برای میکروارگانیسمهای مستقر در دستگاه گوارش است. این میکروارگانیسمها وظیفه تجزیه مواد غذایی را دارند. بعد از عبور از شکمبه بافت این میکروارگانیسمها تجزیه شده و بیشترین پروتئین قابل جذب در روده باریک را ایجاد می کنند.
لذا جیره دام باید طوری متعادل گردد که هم نیاز این میکروارگانیسمها تامین گردد و هم نیاز خود دام. در این صورت فعالیت شکمبه بیشترین بازدهی را دارد.
به این نکته باید توجه نمود که در گاوهای خشک و کم تولید، نیاز میکروارگانیسمهای شکمبه به نیتروژن )پروتئین(، کمتر از نیاز بافتهاست. درگاوهای شیری پر تولید ) بیش از 30 کیلوگرم در روز(، نیاز دام به پروتئین
)پروتئین میکروبی( بیش از آن مقداری است که در شکمبه دام تولید میگردد. لذا باید مقدار کمبود حاصل را از پروتئین عبوری در روده )UDP( تامین کرد.
در نشخوارکنندگان مواد غذایی دریافتی ابتدا توسط میکروارگانیسمهای شکمبه تخمیر و هضم میشوند. تولیدات تخمیری میکروبی در شکمبه سر انجام به شکل اسیدهای چرب فرار ) اسید استیک (2C) ، پروپیونیک (3C)، بوتیریک (4(C ایزو بوتیریک ، والریک (5C) ، ایزو والریک ، 2 متیل بوتیریک و هگزانویک (6(C( بعنوان منبع انرژی و پروتئین
)سلولهای میکروبی( برای متابولیسم بافت حیوان، قابل دسترس حیوان است )2010 Pen, 2007; Martin et al.,(. هر چند تخمیر شکمبهای تولیداتی همچون متان) 4CH(، دی اکسید کربن)2CO(، و آمونیاک) 3NH( هم دارد .
گازهای تولیدی در شکمبه نشخوراکنندگان شامل:
– دی اکسید کربن) 2Co( 65 درصد
– متان) 4CH( 27 درصد
– ازت 7 درصد
– اکسیژن 6/0 درصد
– هیدروژن 2/0 درصد
– H2S 01/0 درصد
موضوع گازهای گلخانهای )دی اکسید کربن و متان( از دو منظر زیست محیطی و گرم شدن زمین و تغذیه دام دارای اهمیت است که در زیر به تفکیک بیان گردیده است )Alemu et al.,2011(.
متان از نظر اهمیت در میان گازهای گلخانه ای پس از دی اکسید کربن و آب قرار دارد )Johnson and Johnson, 1995(. بعلاوه دفع آمونیاک، اکسید نیتروس) N2O( و متان از کود و ادرار نشخوارکنندگان به محیط موثر بر کیفیت آب و سلامت انسان و همچنین همراه با تاثیر گازهای گلخانهای است. لذا یک عزم جهانی جهت کاهش متان در دامپروری و کاهش ازت دفعی در کود و ادرار تولیدی دام وجود دارد. گازهای گلخانهای مانند متان، دی اکسیدکربن و اکسید نیتروژن سبب افزایش دمای زمین از جزوه پرورش گاو گوشتی و پرواربندی جذب انعکاسهای با طول موج بلند میشوند. گزارش مکگین و همکاران )2004( بیان میکند که متان دفع شده از نشخوارکنندگان در حدود 38 درصد گازهای گلخانهای است. لذا تغییرات جیرهای میتواند سبب بهبود کاهش دفع متان درگاوها و کاهش گازهای گلخانهای و در نهایت تعدیل دمای زمین گردد )1102 ,Benchaar et al.(.
یکی از دستاوردهای منفی فرایند تخمیر در شکمبه تولید گاز متان) 4CH( است) Russell,2002(. در شکمبه یک گاو به طور متوسط در هر روز از طریق آروغ در حدود 26 گالن) 100 لیتر( گاز متان خارج میشود. یکی از اثرات منفی تولید متان در شکمبه، هدر رفت انرژی خام) GE( مواد غذایی از طریق آروغ میباشد )2010 Martin et al.,(. برآوردها از این میزان هدر روی انرژی خام جیره به صورت متان، بین 2 تا 12 درصد میباشد که در گرم شدن زمین نیز موثر است (9002 ,.(Johnson and Johnson, 1995; Agarwal et al. کاهش متان دفعی سبب افزایش راندمان تولید دام و همچنین محافظت از محیط زیست میگردد )2010 Martin et al.,(.
در طی سال 2010 ، قاره های آسیا ، آمریکای لاتین و آفریقا به ترتیب 24،34 و 15 درصد از کل متان تولیدی) 100 میلیون تن( ناشی از پرورش نشخوارکنندگان را به خود اختصاص داده اند)Reay et al., 2010(.
متابولیسم پروتئین در شکمبه نتیجه فعالیت متابولیکی میکروارگانیسمهای شکمبه است. ساختمان پروتئین فاکتور کلیدی موثر تعیین کننده حساسیت پروتئاز های میکروبی و به دنبال آن تجزیه پروتئین می باشد )5002 ,.Bach et al( .
همزیستی بین نشخوارکنندگان و میکروفلورای آنها، سبب بوجود آمدن یک مزیت مفید و با ارزش برای دام میشود که آنها میتوانند منابع نیتروژن پروتئینی را بعنوان مواد مغذی مصرف کنند. پروتئین میکروبی که از شکمبه به رودة کوچک جریان پیدا میکند سبب میشود تا منبع فوق العاده مناسبی از اسیدهای آمینه برای میزبان به جهت سنتز پروتئین شیر و گوشت مهیا گردد .
اما پروتئینهای میکروبی سنتز شده در شکمبه برای حمایت و پشتیبانی نیازهای اسیدآمینهای نشخوارکنندگان با تولید بالا کافی نیستند)5002 ,.Bach et al., 2005; Lapierre et al (.
معمولاا به جیرههای مصرفی دام به عنوان مکمل منابع پروتئینی افزوده میشود، که چنین اعمالی میتواند ارزش اقتصادی جیره را افزایش دهد. بعلاوه مصرف ازت ناکافی توسط نشخوارکنندگان سبب دفع مدفوع غنی از ازت به محیط می گردد. در یک بررسی علمی برآورد جزوه پرورش گاو گوشتی و پرواربندی که حدود 3 درصد نیتروژن مصرف شده توسط گاوهای شیری از طریق ادرار دفع می گردد. بنابراین بهبود مصرف ازت تاثیر مثبت بر راندمان تولیدات دام و بر محیط دارد )5002 ,.Lapierre et al(.
مطالعات گستردهای در خصوص متابولیسم نیتروژن در شکمبه )تجزیه پروتئین، سنتز پروتئین میکروبی و راندمان سنتز پروتئین میکروبی( منتشر شده است و اکثر آنها بر غلظت آمونیاک و استفاده از آن به عنوان منبع نیتروژن برای سنتز پروتئین میکروبی متمرکز هستند )5002 ,.Bach et al(. در حالیکه نیتروژن با منبع پپتیدی و اسید آمینهای نیز میتوانند بعنوان منبع سنتز پروتئین در شکمبه استفاده شوند)5002 ,.Bach et al(.
دآمیناسیون شکمبهای نیتروژن جیره، سبب افزایش آمونیاک و دفع اوره میشود که این امر منجر به کاهش راندمان مصرف نیتروژن جیره شده و همراه با آلودگی آبهای زیر زمینی و همچنین آزادسازی گازهای گلخانهای N2O است) ,.Tedeschi et al2003(. لذا بهبود کارآیی استفاده از نیتروژن شکمبهای یکی از اهداف اصلی مطالعات تغذیه نشخوراکنندگان بوده که منجر به تولید بهتر و آلودگی محیطی کمتر میگردد.
جیره غذایی و مدیریت تغذیه دام:
مقدمه:
برای تامین نیاز دام ضرورت دارد ابتدا نیاز دام را جزوه پرورش گوساله کنیم. در مرحله بعد محاسبه نیاز دام بر اساس مواد مغذی موجود در مواد غذایی را جیره نویسی گویند. نیازهای مختلف دام ) گاو- گوسفند و بز( بر اساس اهمیت به شرح زیر است.
آب – مصرف ماده خشک )جزوه پرورش گاو گوشتی و پرواربندی =Dry Matter Intake( – انرژی- پروتئین- مواد معدنی )ماکرو و میکرو(- ویتامینها و ترکیبات افزودنی.
ترکیبات افزودنی عبارتند از:
ویتامینهای محلول در آب و محلول در چربی، مواد معدنی) مکمل معدنی، آهک، دی کلسیم فسفات، پودر استخوان( آنتی بیوتیکها ، نمک و بافرهای بیکربنات )جوش شیرین و اکسید منیزیم(و سایر بافرها .
جیره نویسی و تامین نیاز دام:
شرایط اصلی نوشتن جیره برای دام:
1- قیمت هر کیلو گرم از خوراک مصرفی را داشته باشیم.
2- احتیاجات سنین مختلف دام گوساله و بره های پرورای را بدانیم ) بر اساس NRC(.
3- آنالیز هر یک از خوراک های مصرفی را داشته باشیم ) بر اساس NRC یا تجزیه تقریبی مواد غذایی.(
4- حدود استفاده مجاز هر یک از مواد غذایی را باید رعایت کنیم.
5- توانایی کار با نرم افزارهای تهیه جیره دام) NRC, CPM,Spartan( و یا اکسل به روش خطی را داشته باشیم.
نیاز انرژی دام گوشتی به این مواد دارای تقسیم بندی هایی است که به شرح ذیل است:
: )Maintenance(نیاز نگهداری -1
مواد مغذی مورد نیاز دام برای تامین فعالیتهای دام جزوه پرورش گاو گوشتی و پرواربندی هرگونه تولید و رشد ) دام را در شرایط عادی خود نگهدارد بدون افزایش و کاهشی در وزن و بدون اینکه تولیدی داشته باشد.( NEm انرژی خالص برای نگهداری 2- رشدGrowth : تامین مواد مغذی برای دامهای دارای افزایش وزن را گویند.
NEg انرژی خالص برای رشد
گرچه به راحتی می توان بر اساس انرژی قابل متابولیسم نیاز دام را تامین نمود. معمولا مقدار خوراک مصرفی هر بره و یا گوساله را بر اساس مقدار انرژی متابولیسمی مورد نیاز بخش بر مقدار انرژی متابولیسمی تامین شده میتوان برآورد کرد. به راحتی می توان بر اساس شاخص ME برای گوساله و بره های پرواری جیره نویسی کرد.
Water :آب
آب مهمترین ماده مغذی برای پرورش دامهای شیری؛ خصوصاا گاو شیری است و نقش بسیار تاثیر گذاری در پرورش سایر دامهای پرواری دارد.
فعالیت هایی مانند موارد زیر از نقشهای آب در بدن دام است:
– انتقال مواد مغذی و سایر ترکیبات به سلولها و از سلولها.
– هضم و متابولیسم مواد مغذی.
– دفع مواد زاید از طریق ادرار – مدفوع و تنفس.
– کمک به دفع حرارت مازاد بدن از طریق تعرق.
– نگهداری مناسب توازن مایع و یون در بدن.
– فراهم کردن یک محیط مایع برای جنین.
شرایط به نحوی است که کاهش 20 درصدی آب سبب بروز جزوه پرورش گاو گوشتی و پرواربندی در دام می گردد.
عوامل موثر در اتلاف آب از طریق مدفوع عبارتند از:
1- مقدار ماده خشک مصرفی توسط دام) Dry Matter Intake = DMI(. هرچه که مقدار ماده خشک مصرفی بیشتر باشد آب مصرفی دام نیز بیشتر است. در نتیجه آب دفعی از طریق مدفوع نیز بیشتر می گردد. افزایش علوفه آب دفعی از طریق مدفوع را افزایش می دهد.
2- درصد ماده خشک جیره دام:
هر چه ماده خشک جیره کمتر 
– :
:
– ) (
– – :
– – )- ( :
– – – – – – – – ) ( /:
) /( – :
:
– – – – – ) -( :
[Cereal] ):):
) ( ) ( شوند. این گروه از مواد غذائی معمولاا از لحاظ درصد فسفر غنی تر از گروه لگومینوزها) یونجه( می باشند.
جدول4 : مقایسه انرژی چند دانه غلات کاربردی در تغذیه دام.
ردیف ترکیب جو ذرت گندم
1 TDN% ) مجموع مواد مغذی قابل هضم( 84 88 88
2 2/2 2/20 2/00 NEm
3 1/40 1/4 1/30 NEg
NRC 2007 Sheep and Goat :گروه ذرت
مهمترین جنس های مورد استفاده در این گروه عبارتند از:
1( ذرت معمولی 2(ذرت خوشه ای
Sorghum Vulgare Zea Mays
Zea Mays :ذرت معمولی
در بین گیاهی علوفه ای از لحاظ مقدار محصول و ارزش غذائی دارای اهمیت خاصی است. دانه های ذرت به مصرف انسان و دام می رسد، و علوفة سبز آنرا نیز می توان به صورت سیلو Silage شده که یکی از بهترین غذاهای دامی است به مصرف دام رسانید. ذرت سیلو شده بهترین غذای زمستانه جهت نشخوارکنندگان ) گوسالة پرواری و برةپرواری( است.
مقدار مادة خشک DM ذرت در بخشهای مختلف جزوه پرورش گاو گوشتی و پرواربندی تا ابتدای سفت شدن دانه رو به افزایش است و سپس ثابت می ماند.
در مرحلة شیری ـ خمیری بودن بلال ،DM برابر است با 45%، و در مرحلة سفت شدن ،70-65%.
از رابطة 5/22= 100 ×} وزن گیاه سبز ÷ وزن تازه دانه{ ، جهت تعیین مناسب ترین زمان برداشت می توان استفاده کرد. در چنین وضعیتی DM کل گیاه حدود 30% است، که مناسب ترین زمان جهت سیلو نمودن است.
متوسط ضریب هضمی مادة آلی ذرت 75-73% بوده و علف سبز ذرت از نظر کارتن بسیار غنی است.
سیلوی ذرت :
سیلاژ، ماده ای است که توسط تخمیر کنترل شده یک گیاه با رطوبت زیاد تولید می شود. سیلوکردن نام این فرآیند است و محل انجام آن را سیلو گویند. کلمة سیلو از واژة یونانی Siros به معنای چاله یا گودالی درون زمین برای ذخیره ذرت گرفته شده است. نخستین مورد ضروری برای حفظ محصولات زراعی به وسیله تخمیر طبیعی، دستیابی به یک
شرایط بیهوازی است. قابلیت هضم و ارزش غذائی سیلوی ذرت خوب است. مشاهدات نشان داده که اسیدیته pH سیلوها همیشه کمتر از 2/4 بوده و مقدار اسیدلاکتیک آن زیاد و اسید بوتیریک آن صفر است. پس تخمیر لاکتیکی در سیلوها مطلوب است.
نکته: چون در فصل سرما به دلیل سرمای محیط گوساله و بره تمایل بسیار کمی به مصرف آب دارند، لذا مصرف آب دام به طور چشمگیری کمتر از حد معمول میشود. در چنین شرایطی که جیره پرواری بوده و منابع تامین کننده کلسیم و فسفر جیره بالاست امکان ابتلا به سنگ مجرای ادراری بیشتر میگردد. لذا مصرف سیلو ذرت و تفاله تر چغندر میتواند به طور جدی نیاز دام به آب را بر طرف کند.
پس هدف از سیلو نمودن: ایجاد یک محیط بیهوازی برای تخمیر قندها به اسید لاکتیک بوده که باعث پایین آوردن pH سیلو و سبب نگهداری علوفه می شود.
سیلو ذرت:
– ذرت یگ گیاه مطلوب برای سیلو کردن است.
– ماده خشک مناسب) 30 درصد( و قابلیت بافری پایینی )مقاومت در مقابل اسیدی شدن( دارد.
– ذرت شیری، دارای کربوهیدراتهای محلول در آب مناسب) جزوه پرورش گاو گوشتی و پرواربندی ( و به مقدار کافی است .
– کربوهیدراتهای محلول در آب) WSC( شاخصی از میزان تخمیر در سیلو است .
– تنها مشکل ذرت پایین بودن پروتئین خام آن است. این مشکل با افزودن 5/0 درصد اوره بر طرف می گردد )یعنی هر تن سیلو 30 (. //- – ) ( – -: ) -( )(
)(
//)-( )(
-/-)(
/) ( : % ) ( ////////-) ( /-% ؛ -/
فهرست مطالب