نمونه سوالات تفسیر موضوعی قرآن
دانلود جزوه
تفسیر: قیامی از” ام القری”
به تناسب اشارهای که در آیات گذشته به مساله شرک شده، در نخستین آیه مورد بحث به نتیجه :” “َ( ْ ُِِ ََِْ ُ ٌَِ ََِْْ).
:” “َ( َْ ََِْْ ٍَِِ).
َِْْ:ٍََََُِِْْ:” ” (- .(ََْ ََِْْ ٍَِ:” ” (- .(َََْ ََِْْ ًَِ:” ” (- .(ََُِ َُِْ:” ” (- .(:” () ًَََُِْْْْ”( َََُِِِْ ََُُْْ ََْ).
” َ”ُْ(ََََِِْْْ ََْ ِِ).” َِ”(ٌَِِْ َ
ٌَِ ِِِ ).
” ” (” “َََِِ” ََِِْْ” ).
ٌََِِِْ”َ ٌَِ ِِِ” ” ” ” ”
«»
َُُِِْ”ََُْْ ََْ” ؟ ؟! : ” ” ” ” ” ” ” ” ” ”
” ” ” ” ؟ ().
().
: ” () ” ” ” ” «»
:
َ:َِْْ ََََََِِْْ،
ًََُِْ:” ٍَِْ َََُْ” ” .«»
ٌََُِِْ:ََ َ ََِِْ:” “.
َََِ:ََ َََُُِِْْْ ًََِِِْ:
” ().
() ( ) . ” ” ” ” :
َََِْ :َِِْ ٍٍَََََُُُِِِْْْ:” “.
ٌَِ*** َِِْ” َ ٌَِ ِِِ” :” “.
َ ُ ََََُْ( ًُ ًَِ).
؟ ؟ ! ! :” ُِ َْ َََُِِِْ”( َ َُِ َُْ ِْ ٍََِِ).
” ” ” ” ()
جمله اول گروهی است که ظالم نیستند.
به این ترتیب” عادلان” بهشتیاند، و غرق در رحمت خدا، و ظالمان دوزخیند.
اما باید توجه داشت که” ظالم” در اینجا، و در بسیاری دیگر از آیات قرآن، معنی وسیع و گستردهای دارد، و تنها شامل کسانی نمیشود که به دیگران ستم کردهاند، بلکه کسانی که بر خود ستم کرده، یا آنها که در عقیده منحرفند، نیز ظالمند، و چه ظلمی برتر از شرک و کفر است؟ لقمان به فرزندش میگوید
تست تفسیر موضوعی قرآن
کْ بِاللﱠهِ إِنﱠ الشﱢرْکَ لَظُلْمٌ عَظِیمٌ:” فرزندم چیزی را شریک خدا قرار مده که شرک ظلم عظیم است” (لقمان- .(13
لَعْنَهُ اللﱠهِدرعَلَیآیهدگرالظﱠالِمِینَمیخوانیم: الﱠذِینَ یَصُدﱡونَ عَنْ سَبِلﱠهیلبْغِهُمْوَالونَهایَبِالْآخِرَهِعِوَجاًوَ هُمْ کافِرُونَ:” آگاه
باشید لعنت خدا بر ظالمان است، همانها که مردم را از راه حق باز میدارند، و آن را دگرگون میسازند، و به آخرت ایمان ندارند”.
در مورد فرق میان” ولی” و” نصیر” بعضی گفتهاند” ولی” کسی است که بدون درخواست به انسان کمک کند، اما” نصیر” مفهومی اعم دارد .«1»
این احتمال نیز وجود دارد که” ولی” اشاره به سرپرستی است که به حکم ولایت و بدون درخواست، حمایت و کمک میکند، و
نصیر فریادرسی است که بعد از تقاضای کمک به یاری انسان میشتابد.
ید” کلیدهای آسمانها و زمینلَهُدر مَقالِیدُدستاواستالسﱠماواتِ”( وَ الْأَرْضِ).
بنا بر این هر کس هر چه دارد از او است، و هر چه میخواهد باید از او بخواهد، نه تنها” کلیدها” بلکه” خزائن” آسمانها و زمین
وَ لِلﱠهِنیزازخَزائِنُآناواست”السﱠماواتِ وَ الْأَرْضِ” (منافقون- .(7
” مقالید” جمع مقلید (بر وزن اقلید) به معنی کلید است، و این کلمه در بسیاری از مواقع به صورت کنایه از تسلط کامل بر چیزی به کار میرود، گفته میشود کلید این کار در دست من است، یعنی راه و برنامه و شرایط پیروزی آن همه در اختیار من قرار دارد و
(در باره ریشه این لغت و ویژگیهای آن بحث مشروحتری در ذیل آیه 63 سوره زمر در جلد 19 آوردهایم).
در توصیف بعد که در حقیقت نتیجهای است برای توصیف قبل، میافزاید:
” روزی َُُْ”( ََِْْ ََُ
َُِْ).
:” ُُِِ”( ٌٍََِْ).
ٍََِْ:َِِْْ ََََُُِِِْ ٍَََََََُُُِِْْْ ٍُِ:
” “.
() :
-” ”
” ” ” ” ” ” ” ” که موجود نامتناهی در عین اول بودن آخر و در عین ظاهر بودن باطن است.
اینجاست که میگوئیم مهم در شناخت اوصاف جمال و جلال او این است که به این حقیقت توجه داشته باشیم” هیچ چیز مثل او نیست، و او نیز شبیه به هیچ چیز نیستکَمِثْلِهِلَیْسَ”” شَیْءٌ “.
امیر مؤمنان علی ع این حقیقت را به وضوح در خطبههای نهج البلاغه بازگو کرده است، آنجا که میفرماید:
ما وحده من کیفه، و لا حقیقته اصاب من مثله، و لا ایاه عنی من شبهه، و لا صمده من اشار الیه و توهمه:
” آن کس که برای او کیفیت قائل شود او را یکتا ندانسته، و کسی که برای او مثل و مانندی قرار دهد به حقیقت ذاتش پی نبرده.
æ هر کس او را شبیه چیزی بشمرد او را قصد نکرده.
æ آن کس که به او اشاره کند یا در وهم و اندیشه خویش آورد او را از ابعاد منزه ندانسته”! .«1»
در جای دیگر میفرماید:
کل مسمی بالوحده غیره قلیل:
” هر چیز نام وحدت بر آن گذارده شود موجود کمی است، جز او که وحدتش دلیل بر عظمت نامتناهی اوست” .«2»
کوتاه سخن نمونه سوالات تفسیر موضوعی قرآن باید در باب صفات خدالَیْسَهمیشه باکَمِثْلِهِچراغ” شَیْءٌ ” (چیزی همانند او نیست) حرکت کرد، و در پرتو” لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواًأَحَدٌ” (هیچکس همانند و شبیه او نیست) به ذات پاکش نگریست، و تعبیر” سبحانلﱠهال” در عبادات و غیر عبادات
اشارهای به همین حقیقت است.
-2 یک نکته ادبی
با توجه به اینکهلَیْسَ”کاف”درکَمِثْلِهِجله” شَیْءٌ ” کاف تشبیه است
و به معنی مثل میآید جمله چنین معنی میدهد:” همانند مثل او چیزی نیست” این تکرار سبب شده که بسیاری از مفسران” کاف” را زائده بدانند که معمولا برای تاکید میآید، و در کلمات فصحاء فراوان است.
ولی در اینجا تفسیر لطیفتری وجود دارد و آن اینکه گاه گفته میشود:
مثل تو از میدان حوادث فرار نمیکند، یعنی مثل تو با این شجاعت، با این عقل و هوش و درایت نباید از میدان حوادث بگریزد
(خلاصه کسی که اوصاف تو را دارد باید چنین و چنان باشد).
در آیه مورد بحث نیز معنی چنین میشود: مثل خداوند با این اوصاف که ذکر شد، با این علم گسترده و قدرت عظیم و بی پایان و
… همانندی نخواهد داشت.
این نکته نیز قابل توجه است که به گفته بعضی از ارباب لغت چند واژه داریم که همه معنی” مثل” را میرساند، اما هیچکدام
جامعیت مفهوم آن را ندارد:
” ند” (بر وزن ضد) در جایی گفته میشود که فقط منظور شباهت در جوهر و ماهیت است.
” شبه” در جایی که تنها سخن از کیفیت در میان است.
” مساوی” تنها در موردی گفته میشود که بحث از کمیت است.
” شکل” در جایی به کار میرود که قدر و مساحت مطرح است.
ولی” مثل” مفهوم گسترده و عامی دارد که همه این مفاهیم در آن جمع است، لذا هنگامی که خداوند اراده میکند هر گونه شبیه و
نظیر را از ذات خود نفیلَیْسَکندمیکَمِثْلِهِفرماید” شَیْءٌ” .«1»
-3 چند یادآوری در باره روزی بخشی خداوند
الف- معیار گستردگی و تنگی روزی-
هرگز نباید تصور کرد که وسعت رزق دلیل بر محبت خداوند، و :
َُُْْ ُُِِ ُ ََُُِْ ََََََُُُُِِِْْْْْْ َُِ:” “! َُُِِِْ:ِْ ٍ َ ََِ ُُِ ََََُُُِِْْْْ:” ” (-
.(– –