سوالات حقوق جزای عمومی ۳
دکتر اردبیلی دانشگاه پیام نور دانشگاه علمی کاربردی آزاد اسلامی آزمون وکالت قضاوت کارشناسی ارشد
مجرمانه مستقل باشند طبق ماده 662 ق م )(
) ( )(
ً ً :
:
**:
:
؟ ؟ : 
:
” “*:
*) ( “” ” ”
” )( *: ” ”
*در قانون تعیین و مقرر می شود. وقتی ما از مجازات معاونت در جرم صحبت می کنیم منظور این است که رفتار مجرمانه معاونت در جرم از منظر قانونی چه میزان مجازات باید برایش تعیین شود ، مجازاتی که در قانون قبلا برایش مقرر شده چگونه برای یک معاون جرم تعیین بکنند . ما از حیث تعیین مجازات منطبق یر قانون می خواهیم بحث کنیم نه اینکه در قانون چقدر مجازات برای این عمل در نظر می گیرند.
سؤال: آیا مجازات معاون بایستی با مجازات فاعل جرم اصلی مطابقت داشته باشد؟ به عبارت دیگر آیا مسئولیت کیفری معاون که سبب وصف مجرمانه و مجازاتی که قانونا قابل اجرا است یک تابعی از فعل مجرمانه مرتکب است؟ پاسخ: دیدگاه های مختلفی را در بین حقوقدانان شاهد هستیم برحسب اینکه فعل معاونت جزء تفکیک ناپذیر یک جرم واحد است یا اساسا جرم مستقلی با عناصر متشکله ی خاص هست این دیدگاه ها تقسیم بندی می شوند 1:نظام مجرمیت اکتسابی 2:نظام معاونت به عنوان جرم جدا از جرم اصلی نظام یگانگی جرم )نظریه مجرمیت اکتسابی(
مبنای این نظر به این است افعال معاون جرم مجرمیت خود ار افعال فاعل یا شرکای جرم اصلی کسب می کنند در واقع عملیات مادی که به عنوان معاونت می شناسیم عموما فاقد مجرمیت خاصی است
مثال: نگهبانی در محدوده صحنه وقوع جرم رانندگی و یا راهنمایی مباشران اصلی یا حتی آموزش به دیگری در اجرای جرم داده می شود را فقط وقتی صبغه کیفری به خودش می گیرد عهده دار است آن هم زمانی که به فعل اصلی پیوند خورده باشد بنابراین بزهکاری فعل معاونت فقط در پرتو رفتار مجرمانه فاعل جرم اصلی نمود پیدا می کند.وگرنه فعل معاونت جرم مستقلی به حساب نمی آید .
بعضری از حقوقدانان بخاطر پیامدهای که به تعبیر کتاب غیرمنصرفانه اسرت نکته هایی رابرای این نظریه گرفتند واین نظر را درپی رد کردنش بودند
1:از اینکه معاون به اختیار خود در ارتکاب جرم با دیگری همکاری کرده اینطور برداشرت می شرود که سررنوشرت خود را با سررنوشرت شرخص دیگری گره زده و از قبل با دادن اختیار کامل مسرئولیت کیفری اعمال شررکت کنندگان اصرلی را پذیرفته. بنابراین معاون در معرض همان اتهام و احتمالا همان مجازات مباشررر جرم اصررلی اسررت حتی اگر فعل اصرلی با بدفرجامی پیش بینی نشرده ای توأم گردد مانند هنگامی که جرم در اثنای ارتکاب،کیفیت مشردده ای به خود بگیرد،رفتار معاون نباید بری از این کیفیت فرض شود.
2:به دلیل اینکه بیش از یک جرم قابل مجازات وجود ندارد که همان جرم فاعل اصرلی اسرت،بنابراین اگر فعل اصرلی به دلیل یا دلایلی از سرریطره قانون کیفری خارج شررود معاون نیز از آن رهایی پیا می کند.بی کیفر ماندن معاون به ویژه طمانی با موازین عدالت کیفری مغایرت پیدا می کند که معاون خود محرک جرم و مبتکر آن باشد.
*ایراداتی که ملاحظه کردید بعضری از نظام های کیفری مثل فرانسره قانونگذار مجازات معاون و فاعل جرم اصرلی را یکسران ، برابر تلقی کرده می توانیم بگوییم که هردوی اینها را شررکای در جرم دانسرته به این رویکرد قانونگذار می گوییم نظریه کسب مطلق ، اکتساب مطلق
اما نظام کیفری ایران از قدیم و از بدو قانونگذاری کیفری از نطریه مجرمیت جزوه حقوق جزای عمومی 2 به لحاظ مسرئولیت و مجازات معاون جرم پیروی کرده است.
ماد ە 126ق.م.ا : افعال معاونت فرع برجرم اصرلی شرناخته شرده وبا مجرمیت فاعل جرم اصرلی معاون هم مسرتحق مجازات اسرت ولی چون رفتار های معاون با رفتار مباشرر متفاوت اسرت قانونگذار این دفعه معاون را مسرتحق مجازات خفیفتری نسبت به مجازات فاعل اصلی جرم دانسته است.
ایران ازنظریه مجرمیت اکتسابی یا نظریه یگانگی جرم تبعیت میکند که خود این کسب 2 حالت دارد:
1:کسب مطلق 2:کسب نسبی
سوالات حقوق جزای عمومی
کسب مطلق: معاون و مباشر اصلی جرم هردو به یک میزان مجازات محکوم می شوند
کسرب نسربی:ایران از نظریه کسرب مطلق پیروی کرد که مجازات معاون خفیف تر از مجازات فاعل اصرلی در قوانین پیش بینی شده به این نظریه میگیم نظر اکتساب نسبی
نظام چند گانگی جرم )معاونت به عنوان جرم جدا ز جرم اصلی(
برخی از علمای حقوقی برای پرهیز از عواقب نامنصرفانه نظریه مجرمیت اکتسرابی پیشرنهاد دادند که معاون مانند فاعل جرمی مسرتقل مسرئول فعل خویش و جدای از مباشرر و شررکاءجرم شرناخته شرود .چطور برای مجرم اصرلی جرم یک مجازات در نظر میگیریم برای معاون آن هم یک مجازات خاصی را در نظر بگیریم.
این پیشررنهاد مبتنی بر اندیشرره ای اسررت وقتی جرمی به دسررتیاری و کمک چند نفر ارتکاب پیدا می کند به تعداد تبهکاران جرائم خاص پدیدار می شرود بنابراین می شرود تک تک این افراد را به نسربت فعلی که مرتکب شردند بدون توجه به مجرمیت دیگری مورد مواخذ و بازخواسررت تحد پیگرد قرار داد. بدین ترتیب با از هم گسرریختن پیوند بین فعل معاونت و جرم راحتر می شود در مورد وضع هرکدام از مداخله کنندگان در جرم قضاوت کرد.
قانونگذار ما هم در موارد خاصری مثل نظیر اخفای مال مسرروقه موضروع ماده 662 با مخفی کردن تبهکاران موضروع ماده 553، اخفای اشرخاص موضروع ماده 619 از این نظریه دوگانگی جرم معاونت و مباشررت هم اسرتفاده کرد ولی تبعیت او از نظام مذکور محدود به جرایم خاص و استثنا است
*نکته:اگر این نظام به همه جرایم تعمیم پیدا کند دیگر اسراسرا معاونت مفهومی ندارد در حالی که مفهوم معاونت در ارتباط ب فعل خاصی قابل درک است.معاونت در جرم ذاتا یک جور ارتباط با جرم اصلی را متضمن است
*بنابراین منتقدان نوشرته اند ممکن نیسرت از فعل اصرلی چشرم پوشرید یا وحدت قصرد یا همبسرتگی روانی شررکت کنندگان مختلف در جرم را نادیده گرفت.
مجازات معاون جرم در قوانین موضوعه
در تعیین مجازات معاون جرم قانونگذار به اعتبار مستندات متعدد رویکرد دوگانه ای برگزیده که هریک مزایا و عیوبی دارد
ماده ۱۲۷ قانون مجازات اسلامی
دانلود رایگان تست نمونه سوالات حقوق جزای عمومی ۳ با پاسخ تشریحی pdf با جواب
در صورتی که در شرع یا قانون، مجازات دیگری برای معاون تعیین نشده باشد، مجازات وی به شرح زیر است:
الف- در جرائمی که مجازات قانونی آنها سلب حیات یا حبس دائم است، حبس تعزیری درجه دو یا سه ب- در سرقت حدی و قطع عمدی عضو، حبس تعزیری درجه پنج یا شش پ- در جرائمی که مجازات قانونی آنها شلاق حدی است سی و یک تا هفتاد و چهار ضربه شلاق تعزیری درجه شش ت- در جرائم موجب تعزیر یک تا دو درجه پایینتر از مجازات جرم ارتکابی
تبصره ۱- در مورد بند)ت( این ماده مجازات معاون از نوع مجازات قانونی جرم ارتکابی است مگر در مورد مصادره اموال، انفصال دائم و انتشار حکم محکومیت که مجازات معاون به ترتیب جزای نقدی درجه چهار، شش و هفت است.
تبصره ۲- در صورتی که به هر علت قصاص نفس یا عضو اجراء نشود، مجازات معاون بر اساس میزان تعزیر فاعل اصلی جرم، مطابق بند)ت( این ماده اعمال می شود.
در نظام کیفری کشورمان مجازات معاون دو حالت دارد:
1:مجازات معاون در شرع 2:مجازات معاون به استناد ماده 127 ق م ا مجازات معاون در شرع
معاونت در فقه و حقوق جزای اسلامی تحت عنوان اعانت براثم یا اعانت ظالمان گناه به حساب می آید و مجازات معین یا کمک کننده تعزیری در زمره ی تعزیرات شرعی قرار می گیرد.در مورد شروبقت داردط تحقق اعانت براثم در بین فقها نظرات مختلفی مطرح است : بعضی از این نظرات به آن مطالبی که راجع به معاونت از نظر حقوقی تا الان بحث کردیم مطابقت دارد.فقها اعتقاد دارد برای تحقق معاونت داشتن علم و اطلاع به تنهایی کافیست .به این معنی که معین بداند در صورت کمک به معاون مرتکب فعل حرام می شود هرچند که قصد اعانت براثم را نداشته باشد مثال: چوب را به کسی بفروشد که می داند از آن آلت قمار و موسیقی خواهد ساخت ولو اینکه فاعل )سازنده( مرتکب چنین فعل حرامی نشود . بنابراین آنچه درباره وحدت قصد،لزوم تحقق فعل مجرمانه اصلی و سایر شروط جرم معاونت در اینجا محل بحث و گفتگو نیست اما چون اعانت براثم در زمره گناهانی به حساب می آید که نص خاصی برای مجازات کردن آن نداریم مشمول قاعده کلیه تعزیر است و تعزیر دارد در این باره بین فقها اختلافی نیست
در کتاب های فقهی از بعضی اط صور خاص معاونت که عناوین خاصی دارند ذکر شده که حکم مجازات اغلب آنها هم تعزیری است مثل:
طلیع: کسی که دیده بان است ، سی کخ از ضعیت راه ها و مسیر حرکت کاروان ها خبر می گیرد و آن را در اختیار راهزن و محارب قرار می دهد.
ردء: کسی که در : :
: )()( – )()(
– )(
– – )( – )( **
**؟
::: : : :**)( ) (؟؟ ؟؟
؟؟ بر مبنای تئوری مجرمیت اکتسرابی در قوانین ایران برایش مقررات وضرع شده
**مهم** جهات شرخصری بر معاون موثر نیسرت )یعنی معاون مجازات می شرود( لکن جهات عینی بر معاون مؤثر است )یعنی معاون مجازات نمی شود(
*جهاتی که در ماده 129 شررنیدیم گفت هرگاه درارتکاب رفتار مجرمانه مرتکب به جهتی ازجهات شررخصرری مثل صغروجنون قابل تعقیب نباشد یا تعقیب واجرای مجازات به جهتی این جهات جهات شخصی موقوف گردد
این جهات در این ماده جهات اوصرافی هسرتند که کاملا جنبه شرخصری دارند فقط رابطه با مرتکب اصرلی جرم اعمال می شوند و به معاون و شرکای دیگر تسری پیدا نمی کند مگز اینکه معاون هم از این اوصاف برخوردار باشد.
توضیح آخر آقای دکتر اردبیلی:
جهات عینی در برابر جهات شررخصرری که جرم بودن رفتاروصررف آن را تغییر می دهد به عکس جهات شررخصرری بر سررنوشرت معاون تاثیر می گذارد مانند سربب های اباحه یا عوامل موجه جرم)امرآمر قانونی،ضررورت ، دفاع مشرروع ،رضایت مجنئ علیه( که وصف مجرمانه را از عمل زایل می کنند و به معافیت مرتکب از مجازات می انجامد.
*آیا خلاصری مجرم اصرلی از مسرئولیت کیفری در حق شرریک یا معاون جرم مؤثر اسرت باعث می شرود آنها هم خلاص شروند؟؟ در مشرارکت میگوییم هر کدام از اینها را چون داریم مسرتقل نگاه می کنیم گفتیم هر شرریکی مجازات فاعل مستقل جرم را می گیرد هم جهات عینی هم جهات شخصی هردو نسب به شرکای در جرم مؤثر است.
اما در معاونت داسرتان فرق می کند چون معاونت بر مبنای تئوری مجرمیت اکتسرابی جرم بودن رفتار را از جرم بودن فعل اصرلی کسرب می کند حالا آن جرم اصرلی اگر جرم نباشرد یا بطور کلی موانع مسرئولیت کیفری نسربت به آن رفتار وجود داشته باشد در حق معاون هم سرایت می کند موثر می شود مسئولیت کیفری بزهکار
مسئولیت در لغت به معنای موظف بودن به انجام دادن کاری است و مسئول کسی است که تعهدی در قبال دیگری به عهده دارد که اگر از ادای آن سرباز زند از او بازخواست می شود بنابراین مسئولیت همواره با التزام همراه است این التزام در قلمرو حقوق مدنی و حقوق کیفری محتوای واحدی ندارد
برای مثال: در قرآن کریم داریم : به آن چیزی که عهد می کنید پیمان می بندید وفادار باشید. ان العهد کان مسئولا چرا که عهدو پیمان بازخواست و مسئولیت دارد
آنچه از این التزام حاصل می شود پایبندی به قراردادهای خصوصی است که اگر به سبب نقض این عهد زیانی به دیگری وارد شود آن زیان زننده مسئول یا ضامن تلقی می شود و می بایستی آثار زیان بار عمل خودش را جبران بکند حالا می خواهد ورود این زیان منشأ تعهدی و عمد داشته باشد یا می خواهد سهوی باشد.
اما در عالم حقوق کیفری وقتی می گوییم این التزام وجود دارد اگر شخص ملتزم به این مسئولیت نشود نتیجه اش شود می شود تحمل مجازات تاوان دارد ضمانت اجرا آنجا جبران خسارت بود در عالم مباحث حقوق مدنی بحث قرارداد اما در حقوق نتیجه و فرجام ضمانت اجرای عدم التزام به مسئولیت مجازات هست .
اما به خاطر ارتکاب جرم نمی شود بار مسئولیت یکدفعه بر ذ مه شخص مقصر گذاشت بلکه از قبل فرد متهم بایستی تحمل این مسئولیت را داشته باشد قادر به این التزام باشد یعنی بشود تقصیری که در مواجهه با این اتهام فرد را قرار داده را بهش منتسب کرد بعد بگویید که آقا تو قادر بوده )( *«» “” “”
) ( *
فهرست مطالب