جزوه تایپ شده شیمی دارویی ۲
صدها مترقادر است سنگ مخزن را تحت تاثیر قرار دهد و بدين طريق نفت درون مخزن در مدت زمان کوتاه مچور و – )( )( – ؛ – ً
– – – – :
: : -()- – 
*:
:
:
– : – : ً )( :
)(
:
: )( : : :
– – (-): – =(=): :
:
) ( : +)( : : -: ً :
—- – – – – -= :
– — % -=-=– = –=:
– نوع مواد آلی مولد نفت
2- تعیین سن سنگ منشا مولد نفت
3- تعیین بلوغ مواد آلی و نفت
4- تطابق بین سنگ منشا و نفت
5- Water Washing, Biodegradation, Migration, تشخیص فرآيندهای ثانويه بر روی نفت که شامل
Thermal Cracking وThermal Sulfate Reduction (TSR) میباشند. بیومارکرها به طور کلی به سه دسته اصلی تقسیم میشوند:
1- ايزوپرنوئیدها
2- استرانها
3- ترایترپنها
ایزوپرنوئیدها
ترکیباتی هستند نظیر هیدروکربنها که از اسیدهای چرب تشكیل شدهاند. سنگ بنای آنها ايزوپرين نامیده میشود .ايزوپرنوئیدهای معمولی به مولكولها يا آلیفاتیک شاخهای و اشباع شده گفته میشود که در آن يک گروه متیل به طور متناوب روی هر چهار اتم کربن قرار میگیرد. ترکیبات ايزوپرنوئیدها در واقع ترکیبات خطی و غیر حلقویاند که در بعضی از سلولهای گیاهی و برخی از سلولهای جانوری ديده شدهاند .آنها شاخص بیومارکرها هم هستند و مهمترين آنها عبارتند از:
1- C19H40 pristine پريستان
2- C20H42 phytane فیتان
منشا پريستان و فیتان در گیاهان به کلروفیل گیاهان سبز برمیگردد و تحت عنوان فیتول phytol نامیده میشود. فیتول در واقع زنجیره جانبی کلروفیل میباشد. چنانچه فیتول در يک محیط اکسیدان قرار بگیرد به پريستان تبديل میشود و چنانچه فیتول در يک محیط احیايی قرار بگیرد به فیتان تبديل میگردد .البته ترکیبات مذکور در موجودات دريايی و در روغن ماهی هم وجود دارند. نسبت پريستان به فیتان (Pr/Ph) در مطالعات مربوط به نفت فوق العاده اهمیت دارد و شاخص اکسیدان و احیا محیط هستند. در جدول 2 رابطه بین اين نسبت و شرايط محیطی نشان داده شده است.
جدول 2- رابطه بین نسبت (Pr/Ph) و شرايط Eh محیطی
Pr/Ph Eh of Environment
<1 Anoxic
≈ 1 Subanoxic
=1-3 Oxic
>3 Coal
استرانها
از مهمترين خانوادههای بیومارکرها میباشند که منشا آنها به استرولهای غشا لیپیدی گیاهان عالی ،جلبکها و به مقدار جزئی در جاندارانی موسوم به ايوکاريوت که دارای هسته و سیتوپلاسم هستند ،برمیگردد .استرانها عموماً از چهار حلقه به نامهای C ،B ،A و D تشكیل شدهاند که تنها حلقه D از 5 اتم کربن تشكیل شده است در صورتی که حلقههای ديگر دارای 6 اتم کربن میباشند. مهمترين استرانهای موجود در طبیعت، که از روی فراوانی و غلظت آنها میتوان نوع مواد آلی مولد نفت و نوع محیط رسوبی ديرينه را تشخیص داد، عبارتند از:
1-27C کلستان Cholestane : چنانچه فراوان باشند نشاندهنده آن است که موجودات مولد نفت از نوع دريايی )فیتوپلانكتون و …( هستند.
2-28C ارگوستان Ergostane : چنانچه فراوان باشند نشاندهنده آن است که محیط رسوبی مواد آلی سازنده و مولد نفت مردابی يا لاگونی بوده است در اين محیطها که عمدتاً در شرايط آب و هوايی گرم قرار گرفتهاند و اغلب شوری بالايی دارند، تنها موجوداتی میتوانند در آن رشد کنند که تحمل شوری آب را داشته باشند. محیطهای درياچهای هم مثل يک محیط لاگون میباشد.
3-29C سیتوستان Sitostane : چنانچه فراوان باشند نشاندهنده آن است که مواد آلی مولد نفت از گیاهان عالی بوده است. سیتوستان نسبت به بلوغ حساس هستند. با استفاده از آنها میتوان به میزان پختگی نفت ،مهاجرت يا عدم مهاجرت نفت و مسافت مهاجرت نفت پی برد.
Sterol استرولC30 -4
Triterpanes or Hopanes ترایترپنها یا هوپانها
هوپانها يكی ديگر از ترکیبات مهم بیومارکری هستند. منشا آنها به جزوه شیمی دارویی ۲ )موجوداتی که نظام سلولی آنها فاقد هسته و سیتوپلاسم است( مانند باکتریها برمیگردد. ترایترپنها عموماً دارای 5 حلقه به نامهای D ،C ،B ،A و E میباشند که در بیشتر موارد حلقه E دارای 5 اتم کربن و بعضاً تا 6 اتم کربن میباشد.
اگر ترایترپنها دارای 5 حلقه باشند به آنها pentacyclics میگويند که تعداد اتم کربن در آنها بین 23 تا 35 )گاها تا 41( میباشد ،اگر دارای 3 حلقه باشند به آنها tricyclics میگويند که تعداد اتم کربن در آنها بین 21 تا 41 میباشد .البته در بیشتر موارد تعداد اتم کربن در آنها کمتر از 25 است. گروه ديگر از ترایترپنها که کمتر شناخته شده هستند و مطالعات محدودی روی آنها صورت گرفته است، چهار حلقهایها يا tetracyclics میباشند.
monoterpane منوترپن
چنانچه ) ( 
– – – ▲ ∆
● ○
:
– – :
)(
)(
)(
10C و 13C قرار دهیم ،آرايش مجدد میيابد که میتواند به دلیل افزايش دما و درجه بلوغ صورت گیرد .اين يک پديده دياژنتیک است. ترکیب قديمی و ترکیب جديد از لحاظ وزن مولكولی و عدد اتمی يكسان هستند و ايزومر يكديگر میباشند . استریوایزومر stereoisomer
مولكولهايی هستندکه پیوند بین اتمهای آنها شبیه به هم میباشد، به عبارتی فرمول مولكولی يكسانی دارند ولی از لحاظ آرايش فضايی اتمها در يک مولكول با يكديگر متفاوتند.
enantiomer انانتیومر
ترکیباتی هستند با ساختارهای دقیق که تصوير آينهای يكديگر میباشند.
diastereomer دیاستریومر
ترکیباتی هستند که تصوير آينهای يكديگر نیستند.
epimer اپیمر
ترکیباتی هستند که فقط در يكی از کربنهايی که در خارج از حلقه قرار گرفته، با يكديگر اختلاف دارند. وقتی يک موقعیت کربن در دو ترکیب يكسان يكی در موقعیت α و ديگری در موقعیت β قرار دارد .اين دو ترکیب را اپیمر گويند.
chairal center مرکز کایرال
اتمی است که کربن آن از چهار جهت با گروههای مولكولی )عامل( متفاوتی در جزوه شیمی دارویی ۲ باشند. غالبا در استرانها کربن شماره 21 )20C( مهمترين اتم کايرال موجود در ترکیبات بیومارکری استرانها است و در خانواده هوپانها، مرکز کايرال را در موقعیت کربن شماره 22 )22C( میبینید .اپیمرها به دو صورت چپ S و راست R میباشندکه ترکیبات نوع S فرم جزوه بیوشیمی برای کنکور ارشد هستند و ترکیبات نوع R فرم بیولوژيكی هستند. هر چه مقدار اپیمر S بیشتر باشد نشاندهنده بلوغ بیشتر میباشد .از اپیمرها به عنوان شاخص مچوريتی و بلوغ سنگ منشا و نفت استفاده میکنند.
استرولها در مراحل پايانی دياژنز و پس از تحمل تغییرات شیمیايی در مرحله کاتاژنز تحول يافته و به استرانها تبديل میشوند. به عنوان مثال کلسترول 27C، ارگوسترول 28C، سیتوسترول 29C و استرول 30C در نتیجه هیدروژنی شدن به ترتیب به کلستان ،ارگوستان، سیتوستران و استران تبديل میشوند.
بیومارکر 24-ایزوپروپیلکلستان isopropylcholestane-24
در طی زمان کامبرين زيرين با شروع پیشروی دريا، شرايط ايدهال برای رشد اسفنجها فراهم شد. پس از مرگ اين موجودات و دفن در لابهلای رسوبات ،امروزه به شكل يک بیومارکر کاربرد دارند.
بیومارکر 4-متیلاستران methylsterane-4
استرانهايی هستند که در حلقه A يک گروه متیل به کربن شماره4 وصل شده است. به اين نوع بیومارکر نام دينواستران dinosterane دادهاند. دينواسترانها از موجودات دريايی دينوفلاژلهها مشتق شدهاند .اين بیومارکر بیشتر از رسوبات ژوراسیک گزارش شده است به همین دلیل کاربرد سنی پیدا نموده است .
دیااسترانها یا استرانهای مجدداً آرایش یافته diasterane or rearranged steranes
تبديل استران معمولی به ديااستران تحت شرايط معینی در حین دياژنز و کاتاژنز )در مرحله بلوغ حرارتی( صورت میگیرد. آرايش مجدد استرانها عموماً به دو عامل نسبت داده میشود:
1- دما که سبب تبديل استرانهای معمولی يا منظم به ديااستران میگردد.
2- تشكیل ديااستران از استران معمولی که ممكن است در اثر نقش کاتالیزوری کانیهای رسی باشد .البته درمطالعات و تحقیقات انجام شده ،آثار و شواهدی که دال بر نقش کاتالیزوری کانی رسی باشد، ديده نشده است .بنابراين عامل ديگری در اين تغییر و تبديلات نقش داشته است. در واقع اين میكروبها و باکتریهای متانوژنز هستند که نقش کاتايزوری را ايجاد کرده و سبب تبديل استرانهای معمولی به ديااسترانها شدهاند .
کاربرد نشانههای زیستی:
1- تعیین منشا بیولوژيكی) اولنین، دينواستران ،17C22 ،C و 30C(
2- تعیین محیطهای رسوبی و اکولوژی محیط )گاماسرين ،اسكوالن، نسبت پريستان به فیتان ،27C28 ،C و
)C29
3- تعیین سن زمینشناسی) اولنین، دينواستران ،24-ايزوپروپیلکلستان(
4- تشخیص مسیر مهاجرت ) 29C و نسبت جزوه شیمی دارویی [Ni/V]، (
– )/[هوپان/مورتان](
–)(. —//-)(.
– – (%) ±- )(
)(
-)(.